Günlük yaşamı olumsuz etkileyen baş dönmesi şikâyeti, birçok farklı nedenle ortaya çıkabiliyor. Ancak kişinin kendisinin ya da çevresindeki eşyaların hareket ettiği ve döndüğü hissine kapılması, sıradan baş dönmesinden farklı olarak vertigoyu düşündürebiliyor.
Vertigo, çoğu zaman tek başına bir hastalık olarak değil, denge sistemini etkileyen başka bir rahatsızlığın belirtisi olarak değerlendiriliyor. İç kulak sorunları vertigonun yaygın nedenleri arasında yer alsa da migren, bazı sinir sistemi hastalıkları ve farklı sağlık problemleri de benzer yakınmalara yol açabiliyor.
Vertigo nedir?
Vertigo, kişinin kendisi sabit durduğu hâlde hareket ettiğini ya da çevresindeki dünyanın döndüğünü hissetmesidir. Bu his dönme, savrulma, eğilme veya sallanma şeklinde tarif edilebilir.
Her baş dönmesi vertigo anlamına gelmez. Göz kararması, sersemlik veya bayılacakmış gibi olma hissi daha farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Vertigoda ise temel yakınma gerçek bir hareket olmadığı hâlde belirgin bir dönme ya da hareket algısının oluşmasıdır.
Vertigo belirtileri nelerdir?
Vertigonun en belirgin belirtisi çevrenin dönüyormuş gibi hissedilmesidir. Ancak atak sırasında başka şikâyetler de ortaya çıkabilir.
Vertigo ile birlikte görülebilen yaygın belirtiler şunlardır:
- Odanın veya çevredeki eşyaların döndüğünü hissetme
- Kişinin kendisi dönüyormuş ya da savruluyormuş gibi olması
- Yürürken dengesizlik ve bir tarafa doğru çekilme
- Ayakta durmakta zorlanma
- Mide bulantısı ve kusma
- Soğuk terleme
- Bulanık görme
- Kontrol edilemeyen hızlı göz hareketleri
- Baş hareketleriyle artan kısa süreli dönme atakları
- Kulakta çınlama, basınç veya dolgunluk hissi
- İşitmede azalma
Vertigo belirtilerinin süresi ve şiddeti altta yatan nedene göre değişebilir. Bazı ataklar birkaç saniye sürerken bazıları saatlerce, hatta daha uzun süre devam edebilir.
Yatakta dönerken başınız dönüyorsa dikkat
Başın belirli bir yöne çevrilmesiyle ortaya çıkan kısa ama yoğun dönme hissi, iyi huylu pozisyonel vertigo olarak bilinen BPPV ile ilişkili olabilir.
Yatakta sağa veya sola dönmek, yataktan kalkmak, uzanmak, yukarı bakmak ya da başı geriye doğru eğmek bu tür vertigo ataklarını tetikleyebilir. BPPV, yetişkinlerde vertigonun en sık görülen nedenlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Bu tür şikâyetler çoğunlukla kısa sürse de gün içinde tekrarlayabilir. Kişinin düşmesine veya günlük işlerini yaparken zorlanmasına neden olabileceği için doktor değerlendirmesi önem taşıyor.
Kulak çınlaması ve işitme kaybı eşlik edebilir
Vertigoya kulakta uğultu, çınlama, basınç hissi veya işitme kaybı eşlik ediyorsa iç kulağı etkileyen hastalıklar araştırılabilir.
Ménière hastalığında tekrarlayan vertigo ataklarının yanı sıra kulak çınlaması, kulakta dolgunluk ve işitme kaybı görülebiliyor. Labirentit gibi bazı iç kulak rahatsızlıklarında da dönme hissi, denge kaybı ve işitmeyle ilgili sorunlar birlikte ortaya çıkabiliyor.
Ani işitme kaybının sıradan bir vertigo belirtisi olarak değerlendirilmemesi ve gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor.
Vertigo neden olur?
Vertigonun en yaygın nedenlerinden biri iç kulakta dengeyi sağlayan yapıların etkilenmesidir. Baş hareketleriyle tetiklenen BPPV, iç kulaktaki küçük kristallerin olması gereken yerden ayrılarak denge kanallarına geçmesi sonucu ortaya çıkabilir.
Vertigoya yol açabilecek durumlar arasında şunlar bulunabilir:
- İyi huylu pozisyonel vertigo
- Ménière hastalığı
- Vestibüler nörit
- Labirentit
- Migren
- Kafa veya kulak bölgesine alınan darbeler
- Bazı ilaçların yan etkileri
- Denge sinirini etkileyen rahatsızlıklar
- Daha seyrek olarak beyin ve sinir sistemi hastalıkları
Vertigonun nedenini yalnızca belirtilere bakarak kesinleştirmek mümkün değildir. Atakların süresi, hangi hareketlerle başladığı, işitme kaybı bulunup bulunmadığı ve nörolojik belirtilerin eşlik edip etmediği tanı sürecinde önem taşır.
Vertigo atağı sırasında ne yapılmalı?
Dönme hissi başladığında düşme ve yaralanma riskini azaltmak için öncelikle güvenli bir yere oturmak veya uzanmak gerekir. Hızlı şekilde ayağa kalkmaktan ve ani baş hareketlerinden kaçınılmalıdır.
Merdiven kullanmak, araç sürmek, yüksek bir yerde çalışmak veya makine kullanmak belirtiler geçene kadar tehlikeli olabilir. Gece kalkılması gerekiyorsa ortamın aydınlatılması ve destek alınarak hareket edilmesi düşme riskini azaltabilir.
Doktor tarafından vertigonun türü belirlenmeden internetten görülen baş hareketlerini veya manevraları gelişigüzel uygulamak doğru değildir. Bazı pozisyon manevraları BPPV’de yararlı olabilse de boyun, damar veya omurga problemi bulunan kişilerde uygun olmayabilir.
Vertigo ne zaman tehlikelidir?
Vertigo çoğu zaman iç kulaktan kaynaklanan ve tedavi edilebilen bir durum olsa da aniden başlayan şiddetli dönme hissi bazı durumlarda inme gibi ciddi hastalıkların belirtisi olabilir.
Baş dönmesi veya vertigoya aşağıdaki belirtilerden biri eşlik ediyorsa acil yardım istenmelidir:
- Yüzde kayma
- Kol veya bacakta ani güçsüzlük ya da uyuşma
- Konuşmanın bozulması
- Çift görme veya ani görme kaybı
- Şiddetli ve alışılmadık baş ağrısı
- Yeni başlayan yoğun boyun ağrısı
- Yutma güçlüğü
- Yürüyememe veya desteksiz oturamama
- Bilinç kaybı
- Ani işitme kaybı
- Göğüs ağrısı veya nefes darlığı
Bu bulguların ortaya çıkması hâlinde kişinin kendi aracıyla hastaneye gitmeye çalışması yerine acil sağlık hizmetlerinden yardım istemesi gerekir.
Vertigo tanısı nasıl konulur?
Vertigo tanısında hastanın şikâyetlerini ayrıntılı biçimde anlatması büyük önem taşıyor. Doktor, dönme hissinin ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, hangi hareketlerle tetiklendiğini ve kulakla ilgili başka bir belirti bulunup bulunmadığını sorgulayabilir.
Muayene sırasında göz hareketleri, denge, yürüme ve işitme değerlendirilebilir. Gerek görülmesi hâlinde işitme testleri, pozisyon testleri, kan tetkikleri veya görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.
Sık tekrarlayan, uzun süren veya günlük yaşamı etkileyen vertigo ataklarında kulak burun boğaz ya da nöroloji uzmanına başvurulması gerekebilir.
Vertigo tedavisi nedene göre değişiyor
Vertigo tedavisinde herkese uygulanabilecek tek bir yöntem bulunmuyor. Tedavi, dönme hissine yol açan hastalığa göre planlanıyor.
BPPV’de doktor veya eğitimli sağlık çalışanı tarafından uygulanan kristal yerleştirme manevraları belirtileri azaltabilir. Enfeksiyon, migren veya Ménière hastalığı gibi farklı nedenlerde ise ilaç tedavisi, yaşam tarzı düzenlemeleri veya denge rehabilitasyonu gündeme gelebilir.
Baş dönmesini geçici olarak baskılayan ilaçların doktor önerisi olmadan uzun süre kullanılması doğru değildir. Tedavinin başarılı olabilmesi için öncelikle vertigonun kaynağının belirlenmesi gerekir.
Tekrarlayan baş dönmesini ihmal etmeyin
Başınızı hareket ettirdiğinizde çevreniz dönüyor, yürürken dengeniz bozuluyor veya ataklara mide bulantısı eşlik ediyorsa vertigo ihtimali değerlendirilebilir. Ancak bu belirtiler farklı hastalıklarda da görülebileceği için kişinin kendi kendine teşhis koymaması gerekiyor.
Özellikle şikâyetlerin sıklaşması, uzun sürmesi, düşmeye yol açması veya işitme ve konuşma bozukluğu gibi belirtilerle birlikte görülmesi durumunda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
HABER MERKEZİ