Dükkan Neden Risk Oluşturuyor?
Türkiye'nin deprem gerçeği, özellikle alt katları ticari işletme olarak kullanılan apartmanların yapı güvenliğini önemli bir gündem maddesi haline getiriyor. Balıkesir başta olmak üzere deprem tehlikesi bulunan illerde, zemin katında dükkân yer alan binaların taşıyıcı sistemlerinin uygunluğu büyük önem taşıyor.
Zemin katların ticari faaliyetlere uygun şekilde geniş ve açık alanlar olarak tasarlanması, üst katlarla arasında yapısal farklılıklar oluşturabiliyor. Bu durum, gerekli mühendislik önlemleri alınmadığında deprem sırasında binanın davranışını olumsuz etkileyebiliyor.
Yumuşak Kat Düzensizliği Risk Oluşturuyor
Deprem mühendisliğinde "yumuşak kat" olarak adlandırılan düzensizlik, bir katın yatay hareketlere karşı rijitliğinin komşu katlara göre belirgin biçimde düşük olması durumunda ortaya çıkıyor.
Özellikle giriş katında geniş cam vitrinler bulunan, duvarları azaltılmış ve üst katlarına göre daha açık tasarlanan binalarda bu sorun görülebiliyor.
AFAD'ın 6 Şubat 2023 depremlerine ilişkin saha incelemelerinde, zemin katı ticarethane olan ve yumuşak kat düzensizliği nedeniyle ağır hasar gören veya yıkılan yapı örneklerine yer veriliyor.
Ancak uzmanlık gerektiren bu konuda önemli bir ayrıntı bulunuyor: Bir binanın altında dükkân olması, tek başına o binanın depreme dayanıksız olduğu anlamına gelmiyor. Asıl belirleyici unsur, taşıyıcı sistemin projeye ve deprem yönetmeliğine uygun şekilde tasarlanıp uygulanmış olması.
Dükkan Açmak İçin Kolon Kesilmiş Olabilir mi?
Zemin katında ticari işletme bulunan yapılarda dikkat edilmesi gereken en önemli konulardan biri, kolon ve kirişlere sonradan müdahale edilip edilmediği.
İş yerini genişletmek, vitrin oluşturmak veya kullanım alanını artırmak amacıyla taşıyıcı kolonların kesilmesi, inceltilmesi ya da zarar görmesi binanın güvenliğini ciddi biçimde tehlikeye atabiliyor.
Özellikle eski yapılarda gerçekleştirilen tadilatların ruhsatlı projeye uygunluğu kontrol edilmeli. Kolonlarda belirgin kesilme izleri, beton dökülmeleri veya donatıların açığa çıkması gibi durumlar mühendislik incelemesini gerektiriyor.
Geniş Cam Vitrinler Deprem Riskini Artırır mı?
Apartmanların giriş katlarında bulunan marketler, mağazalar, restoranlar ve diğer işletmelerde geniş cam vitrinler sıklıkla tercih ediliyor. Ancak bu alanlarda duvarların azaltılması, yapıdaki katlar arası rijitlik farklılığını artırabiliyor. AFAD'ın yapısal risklere ilişkin yayınlarında, zemin katlarda dolgu duvarların süreksiz olmasının deprem davranışını olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekiliyor.
Bununla birlikte geniş vitrinli her dükkânın riskli olduğu söylenemez. Binanın güvenliği, taşıyıcı sistemin bütün olarak mühendislik hesaplarıyla değerlendirilmesine bağlı.
Zemin Katında Dükkân Olan Binalarda Nelere Dikkat Edilmeli?
Bu tür apartmanlarda yaşayanların özellikle şu noktaları kontrol ettirmesi önem taşıyor:
- Kolon ve kirişler: Taşıyıcı elemanlarda kesme, delme, inceltme veya izinsiz müdahale bulunup bulunmadığı.
- Sonradan yapılan tadilatlar: Dükkânların genişletilmesi ya da birleştirilmesi sırasında taşıyıcı sisteme zarar verilip verilmediği.
- Duvarların kaldırılması: Zemin kattaki değişikliklerin binanın deprem davranışını etkileyip etkilemediği.
- Ruhsat ve yapı projeleri: Mevcut dükkân düzeninin belediyedeki onaylı mimari ve statik projelerle uyumlu olup olmadığı.
- Beton ve donatı durumu: Taşıyıcı elemanlarda çatlak, korozyon veya beton kaybı gibi sorunların bulunup bulunmadığı.
- Deprem performansı: Binanın güncel durumunun yetkin inşaat mühendisleri tarafından değerlendirilmesi.
Uzman İncelemesi Hayat Kurtarabilir
Zemin katında dükkân bulunan binalarda en önemli güvenlik önlemlerinden biri, taşıyıcı sistemin korunması ve izinsiz yapısal değişikliklerin önüne geçilmesi. Kolonların zarar görmesi, duvar düzeninin değiştirilmesi veya projeye aykırı tadilatlar, deprem sırasında ağır hasar riskini artırabiliyor.
HABER MERKEZİ
