Çölyak hastalığı son yıllarda hem yetişkinlerde hem de çocuklarda daha fazla araştırılan sağlık sorunları arasında yer alıyor. Özellikle ekmek, makarna ve hamur işi tüketiminin ardından şişkinlik, karın ağrısı ya da bağırsak sorunları yaşayan kişiler “Çölyak nedir?”, “Çölyak belirtileri nelerdir?” ve “Glutensiz beslenmek gerekir mi?” sorularının yanıtlarını merak ediyor.
Çölyak hastalığı nedir?
Çölyak, genetik yatkınlığı bulunan kişilerde gluten adı verilen proteine karşı bağışıklık sisteminin anormal tepki vermesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır.
Gluten; buğday, arpa ve çavdarda bulunan bir protein grubudur. Çölyak hastası bir kişi gluten tükettiğinde, bağışıklık sistemi ince bağırsağın iç yüzeyine zarar verebilir. Bu durum zamanla besinlerin yeterince emilememesine neden olabilir.
Çölyak belirtileri nelerdir?
Çölyak hastalığında belirtiler kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde sindirim sistemi şikayetleri ön plandayken bazılarında bağırsak dışı belirtiler görülebilir.
En sık görülebilen belirtiler arasında şunlar yer alır:
- Karın ağrısı
- Şişkinlik
- İshal veya kabızlık
- Gaz şikayeti
- Kilo kaybı
- Halsizlik ve yorgunluk
- Demir eksikliği ve kansızlık
- İştahsızlık
- Çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği
- Ağız içinde tekrarlayan yaralar
- Kemik ve eklem ağrıları
Ancak çölyak hastalığı yalnızca bu belirtilerle sınırlı değildir. Bazı kişilerde belirgin hiçbir sindirim sistemi şikayeti olmayabilir.
Çölyak çocuklarda nasıl anlaşılır?
Çocuklarda çölyak hastalığı farklı belirtilerle kendini gösterebilir. Uzun süren ishal, karın şişliği, kilo alamama, büyümede yavaşlama, iştahsızlık ve huzursuzluk dikkat edilmesi gereken bulgular arasında yer alır.
Okul çağındaki çocuklarda kansızlık, yorgunluk ve gelişim geriliği gibi belirtiler de görülebilir. Bu nedenle uzun süren ve nedeni açıklanamayan şikayetlerde doktora başvurulması önemlidir.
Çölyak tanısı nasıl konur?
Çölyak tanısı yalnızca belirtilere bakılarak konulmaz. Doktor değerlendirmesi sonrasında kan testleri istenebilir. Gerekli görülen durumlarda endoskopi ve ince bağırsaktan alınan biyopsi ile tanı desteklenebilir.
Önemli noktalardan biri de testler yapılmadan önce kişinin kendi kendine glutensiz diyete başlamamasıdır. Glutenin diyetten çıkarılması bazı test sonuçlarını etkileyebilir ve tanı sürecini zorlaştırabilir.
Bu nedenle çölyak şüphesi bulunan kişilerin beslenme düzeninde değişiklik yapmadan önce sağlık profesyoneline danışması gerekir.
Çölyak hastaları ne yememeli?
Çölyak tanısı alan kişilerin tedavisinin temelini ömür boyu glutensiz beslenme oluşturur.
Buğday, arpa ve çavdar içeren ürünlerden uzak durulması gerekir. Ekmek, makarna, bulgur, unlu mamuller, bazı soslar ve işlenmiş gıdalarda gluten bulunabilir.
Paketli ürünlerde içerik etiketlerinin dikkatlice okunması büyük önem taşır.
Glutensiz beslenmede çapraz bulaşa dikkat
Çölyak hastalarında yalnızca doğrudan gluten tüketimi değil, çapraz bulaş da önemlidir.
Örneğin glutensiz ekmeğin normal ekmekle aynı bıçak veya kesme tahtasıyla hazırlanması, tost makinesinde temas etmesi ya da aynı yağda kızartılması gluten bulaşına neden olabilir.
Bu nedenle mutfakta kullanılan ekipmanların ayrılması ve gıdaların hazırlanırken temas riskine karşı dikkatli olunması gerekir.
Çölyak hastalığının tedavisi var mı?
Çölyak hastalığının bugün için temel tedavisi sıkı ve yaşam boyu sürdürülen glutensiz beslenmedir. Gluten diyetten çıkarıldığında bağırsak dokusu zaman içerisinde iyileşebilir ve birçok belirti gerileyebilir.
Ancak diyetin düzenli şekilde uygulanması gerekir. Çok küçük miktardaki gluten bile bazı kişilerde bağırsak hasarına yol açabilir.
Her gluten hassasiyeti çölyak değildir
Gluten tüketiminin ardından rahatsızlık yaşayan herkes çölyak hastası değildir. Çölyak dışında buğday alerjisi ve çölyak dışı gluten hassasiyeti gibi farklı durumlar da bulunur.
Bu rahatsızlıkların tanı ve tedavi yöntemleri birbirinden farklıdır. Bu nedenle kişinin kendi kendine teşhis koyması veya gereksiz yere glutensiz beslenmeye başlaması önerilmez.
Uzun süren şikayetleri hafife almayın
Sürekli karın ağrısı, şişkinlik, kronik ishal, açıklanamayan kansızlık, kilo kaybı veya uzun süren yorgunluk yaşayan kişilerin sağlık kuruluşuna başvurması önem taşıyor.
Erken tanı ve uygun beslenme planıyla çölyak hastaları sağlıklı ve dengeli bir yaşam sürdürebilir. Glutensiz diyetin ise mutlaka doğru şekilde planlanması ve gerektiğinde diyetisyen desteğiyle yürütülmesi önerilir.
HABER MERKEZİ
