Geçtiğimiz günlerde bilim dünyasını hem şaşırtan hem de düşündüren bir araştırma yayımlandı. Araştırmaya göre bonobo şempanzeleri, insanların bilgi düzeyini anlayabiliyor. Yani karşınızda bir bonobo varsa ve siz bir konuda ne yaptığınızı bilmiyorsanız, o bunu fark ediyor. Bu durum kulağa hem biraz komik hem de oldukça çarpıcı geliyor. Zira milyonlarca yıldır kendini “üstün tür” olarak gören insan, şimdi bir primat tarafından ‘cahil’ olarak sınıflandırılıyor.
Ama asıl soru şu: Acaba biz gerçekten bonoboların bile fark edebileceği kadar mı cahiliz?
Araştırma detaylarına baktığınızda, bonoboların empati yeteneklerinin ne kadar gelişmiş olduğunu görüyorsunuz. İnsanlarla göz teması kuruyor, davranışlarımızı gözlemliyor, hatta bir konuda bilgimiz olup olmadığını ayırt edebiliyorlar. Bu aslında zekâdan çok sezgiyle, dikkatle ve gözlem gücüyle ilgili. Yani onların “cahilliği sezmesi”, aslında bizim düşündüğümüz gibi bir hakaret değil. Bu daha çok bir ayna. Ve o aynada gördüğümüz şey, çok net: İnsan denen varlık, çoğu zaman kendini çok zeki zannediyor ama çoğu konuda temel bilgilerden bile yoksun.
Çevre krizini biz yarattık, savaşları biz çıkarıyoruz, doğayı biz tahrip ediyoruz. Oysa bonobolar barışçıl, paylaşımcı ve sosyal hayvanlar. Onların dünyasında empati var, ortak yaşam kültürü var. Peki bu durumda “medeni” olan kim?
Belki de bu araştırma bir dönüm noktası. Çünkü artık sadece birbirimize değil, doğadaki diğer türlere de hesap vermemiz gerekiyor. İnsanlık olarak kendimizi her şeyin merkezine koyduğumuz günlerden, bonobonun gözünden bakıldığında oldukça ‘naif’ ya da ‘cahil’ göründüğümüz bir zamana geldik.
İşin en ironik tarafıysa şu: Biz bonoboları kafese koyuyoruz ama onlar bizi çözümlüyor.
Belki de önce biz susmalı, bonoboyu dinlemeliyiz.
YORUMLAR