Tıp dilinde “tinea pedis” olarak bilinen ayak mantarı, sıcak ve nemli ortamlarda çoğalan mantarların neden olduğu bulaşıcı bir deri enfeksiyonudur. Genellikle ayak parmaklarının arasında başlayan rahatsızlık, tedavi edilmediğinde ayak tabanına ve tırnaklara yayılabilir.
Ayak Mantarı Neden Olur?
Ayakkabının içinde uzun süre kalan nem, mantarların çoğalması için uygun bir ortam oluşturur. Özellikle hava almayan ayakkabılar giymek, terli çorapları değiştirmemek ve ayakları yıkadıktan sonra parmak aralarını kurulamamak riski yükseltir.
Yüzme havuzları, spor salonlarının duşları, hamamlar ve ortak soyunma alanları gibi nemli zeminlerde çıplak ayakla yürümek de enfeksiyonun bulaşmasına neden olabilir. Mantar bulunan kişinin havlu, çorap, ayakkabı veya terliklerini kullanmak bulaşma ihtimalini artırır.
Ayak Mantarı Belirtileri Nelerdir?
Ayak mantarı her kişide aynı şekilde görülmeyebilir. En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Parmak aralarında yoğun kaşıntı
- Kızarıklık ve yanma hissi
- Beyazlaşan veya yumuşayan deri
- Pul pul dökülme
- Deride çatlak ve yarıklar
- Küçük su kabarcıkları
- Kötü ayak kokusu
- Ayak tabanında kuruluk ve kalınlaşma
Kaşıntı nedeniyle derinin tahriş edilmesi, ikincil bakteriyel enfeksiyonlara da zemin hazırlayabilir.
Ayak Mantarı Nasıl Tedavi Edilir?
Hafif ayak mantarı vakalarında eczanelerde bulunan mantar karşıtı krem, sprey, pudra veya solüsyonlar kullanılabilir. Bu ürünlerin kutu üzerindeki talimatlara uygun ve önerilen süre boyunca uygulanması gerekir.
Belirtiler birkaç gün içinde azalsa bile tedaviyi erken bırakmak enfeksiyonun yeniden ortaya çıkmasına neden olabilir. İlacın ne kadar süre kullanılacağı ürünün etken maddesine ve enfeksiyonun yaygınlığına göre değişir.
İleri derecede yayılmış, sürekli tekrarlayan veya tırnaklara bulaşmış enfeksiyonlarda doktor ağızdan alınan mantar ilaçları önerebilir. Bu ilaçlar karaciğer ve diğer ilaçlarla etkileşim açısından takip gerektirebilir; doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.
Ayaklar Kuru Tutulmalı
Ayak mantarının tedavisinde en önemli adımlardan biri ayağın kuru kalmasını sağlamaktır. Ayaklar her gün ılık su ve sabunla yıkandıktan sonra özellikle parmak araları dikkatlice kurulanmalıdır.
Çorapların her gün, aşırı terleme varsa gün içinde daha sık değiştirilmesi önerilir. Ter emen pamuklu veya nemi dışarı atan kumaşlardan üretilen çoraplar tercih edilebilir.
Aynı ayakkabıyı aralıksız giymek yerine ayakkabıların havalanması ve tamamen kuruması için dönüşümlü kullanılması faydalıdır.
Ortak Alanlarda Terlik Kullanın
Havuz, spor salonu, hamam, sauna ve ortak duşlarda çıplak ayakla dolaşılmamalıdır. Bu alanlarda kişiye ait terlik kullanmak bulaşma riskini azaltabilir.
Havlu, tırnak makası, ayakkabı ve çorap gibi kişisel eşyalar başkalarıyla paylaşılmamalıdır. Enfeksiyon bulunan kişinin çorap ve havluları diğer çamaşırlardan ayrı ve kumaşın izin verdiği yüksek sıcaklıkta yıkanabilir.
Evde Hazırlanan Karışımlara Dikkat
Ayak mantarı için sarımsak, sirke, karbonat, uçucu yağlar, kına, alkol veya bitkisel karışımlar sıkça öneriliyor. Ancak bu yöntemlerin çoğunun enfeksiyonu tamamen tedavi ettiğini gösteren yeterli bilimsel kanıt bulunmuyor.
Sarımsak, alkol, yoğun sirke, kekik yağı ve çay ağacı yağı ciltte yanma, tahriş, alerji ve açık yara oluşmasına neden olabilir. Aspirin, şap, streç film ve farklı kimyasal maddelerle hazırlanan karışımlar da cildin hava almasını engelleyerek sorunu ağırlaştırabilir.
Uçucu yağlar doğrudan cilde sürülmemeli ve açık çatlaklara uygulanmamalıdır. Evde yapılan uygulamanın ardından kızarıklık, şişlik, ağrı veya yanma oluşursa bölge yıkanmalı ve uygulama bırakılmalıdır.
Karbonat ve Sirke Mantar İlacının Yerini Tutmaz
Karbonatlı veya sirkeli su, bazı kişilerde kötü kokuyu geçici olarak azaltabilir. Ancak bunlar mantarı kökünden yok eden kanıtlanmış tedaviler değildir.
Deride çatlak veya yara varsa asitli ve alkollü ürünler ciddi yanmaya yol açabilir. Mantar enfeksiyonunun yayılmasını önlemek için uygun antifungal ilaçların tercih edilmesi daha güvenli bir yaklaşımdır.
Ayakkabı Hijyeni Nasıl Sağlanır?
Mantar sporları ayakkabı içinde kalabildiği için yalnızca ayağın tedavi edilmesi yeterli olmayabilir. Ayakkabılar düzenli olarak havalandırılmalı, içleri kuru tutulmalı ve gerekiyorsa ayakkabı için uygun mantar karşıtı pudra veya sprey kullanılmalıdır.
Islanan ayakkabılar tamamen kurumadan yeniden giyilmemelidir. Çok dar, plastik ve hava almayan modeller yerine nefes alabilen ayakkabılar tercih edilmelidir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Reçetesiz kullanılan mantar ilacına rağmen iki hafta içinde iyileşme görülmüyorsa dermatoloji uzmanına başvurulmalıdır. Şiddetli ağrı, akıntı, kötüleşen kızarıklık, ateş veya ayağa yayılan şişlik varsa gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır.
Diyabet, dolaşım bozukluğu veya bağışıklık sistemi hastalığı bulunan kişilerde ayaktaki küçük çatlaklar bile ciddi enfeksiyonlara dönüşebilir. Bu kişilerin evde tedavi denemek yerine belirtiler başladığında doktora başvurması gerekir.
Ayak mantarı doğru tedavi ve düzenli hijyenle kontrol altına alınabilir. Ayağı kuru tutmak, kişisel eşyaları paylaşmamak ve ilaçları önerilen süre boyunca kullanmak enfeksiyonun tekrarlamasını önlemede büyük önem taşır.
HABER MERKEZİ