Uzmanlar, bu tür içeceklerin tek başına karaciğeri “çürüttüğünü” ya da bir kutunun doğrudan kalıcı hasar oluşturduğunu söylemenin bilimsel açıdan doğru olmadığını vurguluyor. Ancak sık ve uzun süreli tüketimin sağlıksız beslenme, kilo artışı ve metabolik sorunlarla birlikte karaciğer sağlığı açısından risk oluşturabileceği belirtiliyor.
Diyet İçecekler de Risk Taşıyabilir
United European Gastroenterology Week 2025 kapsamında sunulan araştırmada, şekerle tatlandırılan içecekler ile yapay tatlandırıcı içeren düşük kalorili ürünlerin karaciğer üzerindeki olası etkileri incelendi.
Çalışmada, düzenli diyet içecek tüketiminin metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı, kısa adıyla MASLD riskiyle bağlantılı olabileceği bildirildi. Daha önce alkole bağlı olmayan karaciğer yağlanması olarak adlandırılan bu hastalık, karaciğerde aşırı yağ birikmesiyle ortaya çıkıyor.
Hastalık bazı kişilerde yalnızca yağlanma düzeyinde kalabilirken, ilerleyen dönemlerde iltihaplanma, fibrozis ve ciddi karaciğer hasarı gelişebiliyor.
100 Binden Fazla Kişinin Verileri İncelendi
Araştırmada İngiltere’deki UK Biobank veri tabanında yer alan 100 binden fazla kişinin beslenme alışkanlıkları ve sağlık kayıtları değerlendirildi. Katılımcıların içecek tüketimleri ile karaciğer sağlıkları yaklaşık 10 yıl boyunca takip edildi.
Çalışmada düzenli yapay tatlandırıcılı içecek tüketenlerde MASLD riskinin yaklaşık yüzde 60, şekerli içecek tüketenlerde ise yaklaşık yüzde 50 daha yüksek olduğu aktarıldı.
Ancak bu sonuçlar, içeceklerin hastalığa tek başına ve doğrudan neden olduğunu kesin olarak kanıtlamıyor. Araştırma gözlemsel nitelik taşıdığı için kilo, genel beslenme düzeni, fiziksel aktivite ve mevcut hastalıklar gibi başka etkenler de sonuçlarda rol oynamış olabilir.
Şekerli İçecekler Karaciğeri Nasıl Etkiliyor?
Şeker oranı yüksek içecekler, kısa sürede fazla miktarda enerji alınmasına neden olabiliyor. Özellikle fruktoz içeren ürünlerin aşırı tüketimi, karaciğerde yağ üretimini artırarak zaman içerisinde yağlanmayı destekleyebiliyor.
Sıvı kalorilerin yeterince tokluk sağlamaması da günlük enerji alımının yükselmesine ve kilo artışına zemin hazırlayabiliyor. Fazla kilo, insülin direnci ve tip 2 diyabet ise karaciğer yağlanmasının başlıca risk faktörleri arasında bulunuyor.
Yapay Tatlandırıcılar Neden Tartışılıyor?
Diyet kola ve benzeri ürünlerde şeker yerine düşük kalorili veya kalorisiz tatlandırıcılar kullanılıyor. Bu maddelerin bağırsak mikrobiyotası, iştah, tatlı isteği ve glikoz metabolizması üzerindeki olası etkileri bilim dünyasında araştırılmaya devam ediyor.
Bazı çalışmalarda düzenli tüketim ile metabolik hastalıklar arasında ilişki görülse de yapay tatlandırıcıların karaciğer yağlanmasını hangi mekanizmayla etkilediği konusunda kesin bir sonuca ulaşılmış değil.
Bu nedenle “diyet içecekler kesinlikle karaciğeri tahrip eder” şeklindeki ifadeler yerine, tüketimin sınırlandırılması ve genel beslenme düzeninin değerlendirilmesi daha doğru bir yaklaşım olarak gösteriliyor.
Su Tercih Edenlerde Risk Daha Düşük Bulundu
Araştırmada günde bir porsiyon tatlandırılmış içeceğin suyla değiştirilmesinin karaciğer yağlanması riskini yaklaşık yüzde 13 ila 15 oranında azaltabileceği hesaplandı.
Şekerli içeceği yalnızca diyet içecekle değiştirmek ise benzer bir azalmayla ilişkilendirilmedi. Bu sonuç, susuzluğu gidermek için en güvenli ve temel tercihin su olduğunu bir kez daha ortaya koydu.
Sade maden suyu da sodyum kısıtlaması gerektiren bir sağlık sorunu bulunmayan kişiler için alternatif olabilir. Ancak aromalı veya şeker ilave edilmiş maden suyu ürünlerinin içerik etiketlerinin kontrol edilmesi gerekiyor.
Karaciğer Yağlanması Sessiz İlerleyebilir
MASLD çoğu kişide erken dönemde belirgin bir şikâyete neden olmayabilir. Hastalık bazen rutin kan testleri veya ultrason incelemesi sırasında tesadüfen fark ediliyor.
İleri aşamalarda yorgunluk, karın sağ üst bölümünde rahatsızlık, iştahsızlık ve genel halsizlik görülebiliyor. Ancak bu belirtiler yalnızca karaciğer yağlanmasına özgü olmadığı için kesin tanı doktor değerlendirmesiyle konuluyor.
Fazla kilo, bel çevresi yağlanması, tip 2 diyabet, yüksek kolesterol ve hareketsiz yaşam tarzı bulunan kişilerin karaciğer sağlığı açısından daha dikkatli olması gerekiyor.
Karaciğeri Korumak İçin Neler Yapılabilir?
Uzmanlar, şekerli ve yapay tatlandırıcılı gazlı içeceklerin günlük alışkanlık hâline getirilmemesini öneriyor. Bu ürünler yerine su, sade maden suyu, şekersiz çay veya ilave şeker içermeyen içeceklerin tercih edilmesi tavsiye ediliyor.
Dengeli beslenmek, sağlıklı kiloyu korumak, düzenli egzersiz yapmak ve alkol tüketimini sınırlandırmak da karaciğer yağlanması riskini azaltan temel adımlar arasında yer alıyor.
Diyet kola veya şekerli içeceklerin ara sıra tüketilmesi tek başına karaciğer hastalığı anlamına gelmiyor. Asıl risk, bu ürünlerin sürekli tüketilmesi ve sağlıksız yaşam alışkanlıklarının bir parçası hâline gelmesiyle ortaya çıkıyor.
HABER MERKEZİ