Türkiye, aktif fay hatları üzerinde yer alan bir deprem ülkesi. Bu nedenle deprem anında doğru davranış biçimi hayati önem taşıyor. Ancak geçmiş depremler gösteriyor ki, panik anında yapılan yanlış hareketler felaketin boyutunu büyütebiliyor. Sarsıntının ilk saniyelerinde verilen bilinçsiz tepkiler, yapısal hasardan bağımsız olarak ciddi yaralanmalara neden olabiliyor.
Deprem sırasında en büyük risk, kontrolsüz panik ve yanlış kaçış refleksidir.
Paniğe Kapılıp Koşmak
Deprem başladığında birçok kişi refleks olarak dışarı çıkmaya çalışıyor. Ancak sarsıntı sırasında ayakta durmak bile zorlaşırken koşmak düşmelere neden olabiliyor. Kırılan camlar, devrilen eşyalar ve savrulan objeler ciddi yaralanmalara yol açabiliyor.
Merdiven ve Asansöre Yönelmek
Deprem anında merdivenler yapının en hassas bölümleri arasında yer alır. Sarsıntı sırasında merdivenlerde denge kaybı yaşanabilir, yapısal hasar oluşabilir. Asansörler ise elektrik kesintisi nedeniyle durabilir ve mahsur kalma riski ortaya çıkabilir. Bu nedenle sarsıntı devam ederken bina içinde yer değiştirmek son derece tehlikelidir.
Balkon ve Cam Kenarına Gitmek
Camlar deprem sırasında kırılabilir, çerçeveler yerinden çıkabilir. Balkonlar ise binanın en riskli bölümlerindendir. Panikle cam kenarına veya balkona yönelmek ciddi yaralanmalara sebep olabilir.
Kapı Eşiğinde Beklemek
Geçmişte önerilen kapı altı yöntemi, günümüz yapı tekniklerinde güvenli kabul edilmemektedir. Modern binalarda kapı eşikleri özel olarak güçlendirilmiş alanlar değildir. Kapının çarpması ya da çerçevenin zarar görmesi ek risk oluşturabilir.
Sabitlenmemiş Büyük Eşyaların Yanında Durmak
Dolap, kitaplık, vitrin ve televizyon üniteleri sabitlenmemişse devrilebilir. Ağır mobilyaların hemen yanında durmak ciddi yaralanma tehlikesi yaratır. Deprem öncesinde bu tür eşyaların duvara sabitlenmesi büyük önem taşır.
DOĞRU DAVRANIŞ NASIL OLMALI?
Uzmanlar deprem anında “Çök – Kapan – Tutun” yöntemini öneriyor.
Kişi diz çökerek yere yakın pozisyon almalı, baş ve boyun bölgesini koruyacak şekilde sağlam bir eşyanın yanında kapanmalı ve sabit bir noktaya tutunarak sarsıntı geçene kadar bulunduğu yerde kalmalıdır.
Yatak odasında yakalanan kişiler için başın yastıkla korunması ve yatakta kalınması daha güvenlidir.
Deprem sırasında en büyük tehlike bilinçsiz hareket etmektir. Sarsıntı anında merdivene koşmak, cam kenarına yönelmek ya da panikle kontrolsüz şekilde yer değiştirmek hayati risk oluşturur.
Doğru bilgi ve hazırlık, deprem anında hayat kurtarır. Panik yerine bilinçli refleksler geliştirmek, olası bir afette en güçlü savunmadır.
Ömer Faruk KARATOSUN