Türkiye’nin birçok bölgesi aktif fay hatları üzerinde bulunurken, deprem öncesinde ve sarsıntı sırasında yapılması gerekenler yeniden gündeme geliyor. Depremin zamanını önceden kesin olarak bilmek mümkün olmasa da hazırlıklı olmak, yanlış davranışlardan kaçınmak ve aile afet planı oluşturmak büyük önem taşıyor.
Deprem anında yapılan bazı hatalar, sarsıntının kendisinden daha ciddi sonuçlara neden olabiliyor. Özellikle panikle binadan çıkmaya çalışmak, pencereden veya balkondan atlamak, merdivenlere koşmak ve asansör kullanmak en tehlikeli davranışlar arasında gösteriliyor.
Deprem sırasında dışarı çıkmaya çalışmayın
Sarsıntı başladığında bina içerisindeyseniz çıkışa yönelmek yerine bulunduğunuz noktada güvenli bir pozisyon almanız gerekiyor. Merdivenler, balkonlar ve bina çıkışları deprem sırasında zarar görebilecek riskli alanlar arasında bulunuyor.
AFAD, deprem sırasında sağlam bir eşyanın yanında veya koruma sağlayabilecek bir noktada “Çök-Kapan-Tutun” hareketinin uygulanmasını öneriyor. Baş ve boyun bölgesi ellerle ya da uygun bir cisimle korunmalı, sarsıntı sona erene kadar bulunulan yerde kalınmalıdır.
Asansör ve merdiven kullanmak büyük risk taşıyor
Deprem sırasında elektrik kesintisi yaşanabileceği, asansörün katlar arasında kalabileceği veya sistemin zarar görebileceği unutulmamalı. Bu nedenle sarsıntı devam ederken kesinlikle asansöre binilmemeli.
Merdivenler de bina içerisindeki en güvenli alanlar değildir. Panikle merdivenlere koşulması düşme, ezilme ve izdiham riskini artırabilir. Tahliye işlemi ancak sarsıntı tamamen sona erdikten ve çevredeki tehlikeler kontrol edildikten sonra gerçekleştirilmelidir.
Pencerelerden ve devrilebilecek eşyalardan uzak durun
Camlar deprem sırasında kırılarak ciddi yaralanmalara neden olabilir. Bu nedenle pencere, vitrin, ayna, avize ve camlı dolaplardan uzaklaşılması gerekiyor.
Sabitlenmemiş kitaplıklar, gardıroplar, televizyonlar ve beyaz eşyalar da sarsıntı sırasında devrilebilir. Deprem gerçekleşmeden önce yüksek ve ağır mobilyaların duvara sabitlenmesi, dolap kapaklarına kilit takılması ve ağır eşyaların alt raflara yerleştirilmesi riski önemli ölçüde azaltabilir.
Gaz ve elektrik tesisatındaki hasarlı bağlantıların da deprem öncesinde uzman kişiler tarafından onarılması gerekiyor. AFAD, tesisatlara bilinçsizce müdahale edilmemesi ve profesyonel destek alınması gerektiğini belirtiyor.
Balkona çıkmak veya pencereden atlamak ölümcül olabilir
Sarsıntı sırasında balkona çıkmak, pencereden atlamak ya da yüksek bir yerden aşağı inmeye çalışmak yapılabilecek en tehlikeli hatalardan biridir. Balkonlar ve dış cephe bölümleri hasara karşı daha savunmasız olabilir.
Deprem sırasında dış duvarlardan, pencere kenarlarından ve balkonlardan uzak durulması gerekiyor. Sakin kalmak, güvenli bir noktada pozisyon almak ve sarsıntının geçmesini beklemek hayati önem taşıyor.
Açık alandaysanız binalardan uzaklaşın
Deprem sırasında dışarıda bulunanların bina cephelerinden, balkonlardan, duvar diplerinden, enerji hatlarından, direklerden ve ağaçlardan uzaklaşması gerekiyor.
Mümkünse açık bir alana geçilmeli ve çevreden düşebilecek cisimlere karşı dikkatli olunmalıdır. Kaya düşmesi veya toprak kayması riski bulunan yamaçların yakınında beklenmemelidir.
Araç kullanırken ani hareketlerden kaçının
Deprem sırasında araç kullanılıyorsa güvenli bir noktaya yavaşça geçilmeli ve araç durdurulmalıdır. Köprülerin, viyadüklerin, tünel girişlerinin, enerji hatlarının ve yüksek yapıların altında beklenmemesi önem taşıyor.
Yol güvenliyse araç içinde kalınmalı, sarsıntı bitene kadar ani manevra yapılmamalıdır. Acil durum araçlarının geçişini engelleyecek şekilde yollar kapatılmamalıdır.
Deprem sonrasında hemen binaya dönmeyin
Sarsıntının sona ermesi tehlikenin tamamen geçtiği anlamına gelmez. Ana depremin ardından artçı sarsıntılar yaşanabilir ve hasar gören yapılar bu sarsıntılar sırasında çökebilir.
Binadan güvenli biçimde çıkıldıktan sonra belirlenen toplanma alanına gidilmeli ve yetkililerin açıklamaları takip edilmelidir. Hasarlı binalara eşya almak amacıyla dahi girilmemelidir.
Gaz kokusu alınması durumunda elektrik düğmelerine dokunulmamalı, kibrit veya çakmak yakılmamalıdır. Güvenli şekilde yapılabiliyorsa gaz vanası kapatılmalı ve ilgili birimlere haber verilmelidir.
Telefonları yalnızca acil durumlarda kullanın
Deprem sonrasında herkesin aynı anda yakınlarını araması iletişim hatlarında yoğunluk oluşturabilir. Telefon görüşmeleri yalnızca acil durumlar için yapılmalı, yakınlarla iletişim kurulurken kısa mesaj ve internet tabanlı mesajlaşma yöntemleri tercih edilmelidir.
Sosyal medyada kaynağı belli olmayan bilgilerin paylaşılması da yardım çalışmalarını olumsuz etkileyebilir. Yalnızca resmi kurumların açıklamalarına güvenilmelidir.
Enkaz altında bağırmak yerine sesinizi kontrollü kullanın
Enkaz altında kalanların kibrit veya çakmak yakmaması, gereksiz yere hareket ederek toz kaldırmaması gerekiyor. Ağız ve burun bir bez ya da kıyafetle kapatılmalı, arama kurtarma ekiplerine ulaşmak için borulara veya duvarlara vurulmalı ve ıslık kullanılmalıdır.
Sürekli bağırmak enerji kaybına ve fazla miktarda toz yutulmasına yol açabileceğinden bağırma yöntemi son çare olarak kullanılmalıdır.
Afet çantası son dakikaya bırakılmamalı
Deprem sonrasında temel ihtiyaçlara ulaşmak belirli bir süre mümkün olmayabilir. Bu nedenle her evde kolay ulaşılabilecek bir noktada afet ve acil durum çantası bulundurulması gerekiyor.
Çantada içme suyu, bozulmayan gıda, düzenli kullanılan ilaçlar, ilk yardım malzemeleri, el feneri, yedek pil, düdük, powerbank, hijyen ürünleri, mevsime uygun kıyafet ve önemli belgelerin fotokopileri yer almalıdır. Çantadaki gıda, su, ilaç ve piller düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir.
Aile afet planı hazırlayın
Aile bireylerinin deprem sırasında ve sonrasında nasıl davranacağını önceden konuşması gerekiyor. Evdeki güvenli noktalar, binadan çıkış güzergâhı, mahalledeki toplanma alanı ve şehir dışındaki ortak iletişim kişisi belirlenmelidir.
Çocuklara deprem anında ne yapmaları gerektiği yaşlarına uygun bir dille öğretilmeli, belirli aralıklarla “Çök-Kapan-Tutun” tatbikatı yapılmalıdır. Hazırlıkların yalnızca deprem meydana geldikten sonra değil, afet öncesinde tamamlanması hayat kurtarabilir.
Deprem sırasında paniğe kapılmak yerine doğru hareketleri uygulamak, sarsıntı sonrasında resmi uyarılara göre hareket etmek ve riskleri önceden azaltmak olası can kayıplarının önüne geçilmesinde kritik rol oynuyor.
HABER MERKEZİ