Türkiye’de yaşanan depremler, binaların depreme karşı dayanıklılığının önemini bir kez daha gündeme getiriyor. Özellikle eski yapılarda yaşayan ya da bina güvenliğinden şüphe duyan vatandaşlar, “Binam depreme dayanıklı mı?”, “Bina sağlamlığı nasıl anlaşılır?” ve “Deprem dayanıklılık testi nasıl yapılır?” sorularına yanıt arıyor.
AFAD’ın yayımladığı bilgilere göre bir yapının deprem güvenliğinde kolon, kiriş, perde duvar, döşeme ve temel gibi taşıyıcı elemanlar büyük önem taşıyor. Ancak kesin değerlendirme için binanın uzman bir inşaat mühendisi tarafından incelenmesi gerekiyor.
Binanın yaşı tek başına yeterli değil
Bir binanın eski olması tek başına dayanıksız olduğu, yeni olması ise mutlaka güvenli olduğu anlamına gelmiyor.
Yapının hangi yönetmeliğe göre projelendirildiği, kullanılan malzemelerin niteliği, uygulamanın projeye uygun yapılıp yapılmadığı ve binanın zaman içinde geçirdiği değişiklikler deprem performansını etkileyebiliyor.
AFAD da yapıların ilgili deprem yönetmelikleri ve yapı tekniğine uygun şekilde inşa edilmesinin temel unsurlardan biri olduğunu vurguluyor.
Kolon ve kirişlerdeki hasarlara dikkat
Binanın taşıyıcı sistemini oluşturan kolon, kiriş ve perde duvarlarda meydana gelen çatlak, kırılma veya ezilmeler önemli belirtiler arasında bulunuyor.
AFAD, taşıyıcı sistemde meydana gelen çatlak, kırılma ve çökmeleri “yapısal hasar” kapsamında değerlendiriyor. Bu nedenle özellikle kolon ve kirişlerde görülen belirgin çatlakların yalnızca sıva çatlağı olduğu düşünülerek göz ardı edilmemesi gerekiyor.
Bununla birlikte her çatlak aynı risk seviyesini göstermiyor. Çatlağın taşıyıcı elemanda olup olmadığı, genişliği, yönü ve nedeni ancak teknik incelemeyle değerlendirilebilir.
Kolon kesilmesi büyük risk oluşturabilir
Binalarda sonradan yapılan değişiklikler deprem güvenliğini doğrudan etkileyebiliyor.
Özellikle iş yeri açmak, alan genişletmek veya mimari değişiklik yapmak amacıyla kolonların kesilmesi, taşıyıcı duvarların kaldırılması ya da yapı sistemine müdahale edilmesi ciddi risk oluşturabilir.
AFAD, bir yapının özgün tasarımının değiştirilmesinin deprem davranışını olumsuz yönde etkileyebileceğini belirtiyor.
Bu nedenle bina satın alırken veya kiralarken yapıda sonradan taşıyıcı sisteme müdahale edilip edilmediğinin araştırılması önem taşıyor.
Ruhsat ve iskân belgeleri kontrol edilmeli
Binanın ruhsatının ve yapı kullanma izin belgesinin bulunması da araştırılması gereken konular arasında yer alıyor.
AFAD, ev kiralarken veya satın alırken yapının mimar ve mühendisler tarafından tasarlanmış, mevzuata uygun yapılmış, ruhsat ve iskâna sahip olmasına dikkat edilmesini öneriyor. Ayrıca sonradan yapılan değişiklikler için gerekli tadilat ruhsatlarının bulunması gerektiğine dikkat çekiliyor.
Ancak ruhsat veya iskân belgesinin bulunması tek başına güncel deprem performansının garantisi olarak değerlendirilmemeli.
Binanın zemini de önemli
Deprem sırasında yapı güvenliğini yalnızca binanın kendisi belirlemiyor. Binanın üzerinde bulunduğu zeminin özellikleri de yapı davranışı üzerinde etkili oluyor.
Ancak “yumuşak zemindeki her bina tehlikelidir” şeklindeki genellemeler doğru değil. AFAD’a göre temel sistemi yapı ve zemin özellikleri dikkate alınarak doğru tasarlanmışsa zemin kaynaklı riskler azaltılabilir.
Bu nedenle değerlendirmede binanın taşıyıcı sistemi ile zemin koşullarının birlikte ele alınması gerekiyor.
Radye temel binanın sağlam olduğunu gösterir mi?
Vatandaşlar arasında radye temelli binaların otomatik olarak daha güvenli olduğu yönünde yaygın bir düşünce bulunuyor.
AFAD ise herhangi bir temel türünün tek başına diğerinden üstün sayılamayacağını belirtiyor. Önemli olan temel sisteminin binanın özelliklerine ve bulunduğu zemine uygun olarak tasarlanması.
Benzer şekilde binada fazla demir kullanılması da tek başına sağlamlık göstergesi değil. Donatının yeterli miktarda, doğru yerde ve uygun şekilde kullanılması gerekiyor.
Kesin sonuç için mühendislik incelemesi gerekiyor
Binanın dışarıdan sağlam görünmesi deprem sırasında nasıl davranacağını kesin olarak göstermiyor.
Deprem dayanıklılığından şüphe duyulan yapılarda uzman mühendisler tarafından kapsamlı teknik inceleme yapılması gerekiyor. Gerektiğinde beton özellikleri, donatı düzeni, taşıyıcı sistem, proje uygunluğu, zemin koşulları ve yapısal düzensizlikler değerlendirmeye alınıyor.
AFAD da deprem güvenliğini olumsuz etkileyebilecek bir durum fark edilmesi halinde ilk yapılması gerekenlerden birinin binanın yetkin bir inşaat mühendisi tarafından incelenmesi olduğunu belirtiyor.
Gözle kontrol fikir verir ama yeterli olmaz
Özetle binanın yaşı, kolon ve kirişlerdeki çatlaklar, taşıyıcı sisteme sonradan yapılan müdahaleler, ruhsat ve proje bilgileri önemli ipuçları sağlayabilir. Ancak bunların hiçbiri tek başına “bu bina depreme dayanıklıdır” sonucunu vermek için yeterli değildir.
Binanızın deprem güvenliği konusunda şüpheniz varsa yalnızca gözle yapılan değerlendirmelere veya kulaktan dolma bilgilere güvenmek yerine yetkin mühendis ve yetkili kuruluşlardan profesyonel inceleme talep edilmesi en güvenilir yöntemdir.
HABER MERKEZİ
