Deprem kuşağında yer alan Türkiye'de, olası sarsıntılar öncesinde hayvanların sıra dışı davranışlar sergileyip sergilemediği sık sık gündeme geliyor. Özellikle sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, depremden önce huzursuzlanan köpekler, saklanan kediler ve toplu halde uçuşan kuşlar dikkat çekiyor.
Ancak bilim insanları, bazı hayvanların insanların fark edemediği titreşimleri algılayabildiğini belirtirken, bu durumun depremlerin önceden kesin olarak tahmin edilebildiği anlamına gelmediğini vurguluyor.
DEPREMDEN ÖNCE HAYVANLARIN DAVRANIŞLARI DEĞİŞİR Mİ?
Hayvanların deprem öncesindeki davranışları uzun yıllardır bilimsel araştırmalara konu oluyor. Bazı gözlemlerde hayvanların depremden önce huzursuzlandığı, normalden farklı sesler çıkardığı veya bulundukları ortamdan uzaklaşmaya çalıştığı bildiriliyor.
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS), hayvanların deprem öncesinde olağan dışı davranışlar sergilediğine ilişkin çok sayıda gözlem bulunduğunu ancak bu davranışların depremleri güvenilir biçimde önceden haber verdiğinin bilimsel olarak kanıtlanmadığını belirtiyor.
Hayvanların davranışlarında görülen değişikliklerin hava koşulları, çevresel sesler, korku, hastalık veya farklı uyaranlardan da kaynaklanabileceğine dikkat çekiliyor.
KÖPEKLER DEPREMİ ÖNCEDEN HİSSEDER Mİ?
Köpeklerin güçlü işitme duyuları ve çevresel değişikliklere karşı hassasiyetleri, deprem öncesindeki davranışlarının sıkça tartışılmasına neden oluyor.
Depremlerle ilişkilendirilen bazı gözlemlerde köpeklerin şu davranışları sergilediği ifade ediliyor:
- Nedensiz gibi görünen havlama ve uluma
- Sürekli hareket etme ve huzursuzlanma
- Saklanmaya veya bulunduğu ortamdan kaçmaya çalışma
- Sahibinin yanından ayrılmama
- Normal davranışlarından farklı tepkiler gösterme
Ancak uzmanlara göre bu belirtilerin hiçbiri tek başına deprem yaşanacağı anlamına gelmiyor. Köpeklerin benzer davranışları çok sayıda farklı nedenle ortaya çıkabiliyor.
KEDİLER DEPREM OLMADAN ÖNCE NASIL DAVRANIR?
Kediler de depremle ilişkilendirilen davranış değişiklikleri nedeniyle merak edilen hayvanlar arasında bulunuyor.
Bazı deprem anlatımlarında kedilerin aniden saklandığı, huzursuzlandığı, bulundukları yerden kaçmaya çalıştığı veya olağandan farklı sesler çıkardığı aktarılıyor.
Bununla birlikte kedilerin bu hareketleri deprem dışında yüksek ses, yabancı bir insan ya da hayvan, stres veya çevresel değişiklikler nedeniyle de gösterebildiği biliniyor.
Bu nedenle bir kedinin aniden saklanması veya huzursuzlanması, yaklaşan bir depremin güvenilir işareti olarak değerlendirilmiyor.
KUŞLARIN ANİDEN HAVALANMASI DEPREM HABERCİSİ Mİ?
Deprem öncesinde kuşların toplu halde havalanması veya normalden daha fazla ses çıkarması da halk arasında sıkça dile getirilen gözlemler arasında yer alıyor.
Ancak kuşların ani hareketleri; yırtıcı hayvanlar, yüksek sesler, hava koşulları ve çevredeki başka tehlikeler nedeniyle de meydana gelebiliyor.
Bilimsel araştırmalar, kuşların toplu halde uçmasının yaklaşan bir depremi güvenilir biçimde haber verdiğini ortaya koymuş değil.
BİLİM İNSANLARI ARAŞTIRDI! DEPREMDEN 20 SAAT ÖNCE DİKKAT ÇEKEN DAVRANIŞLAR
Hayvan davranışları ile depremler arasındaki ilişkiyi inceleyen dikkat çekici araştırmalardan biri 2020 yılında yayımlandı.
Max Planck Hayvan Davranışları Enstitüsü öncülüğündeki araştırmada, İtalya'nın deprem açısından aktif bir bölgesinde inek, koyun ve köpeklerin hareketleri sensörlerle takip edildi.
Araştırmacılar, hayvanların toplu hareketlerinde bazı depremlerden 1 ila 20 saat önce olağan dışı hareketlilik gözlemledi.
Özellikle hayvanların birlikte sergilediği hareketlerin, bireysel davranışlara göre daha dikkat çekici sonuçlar verdiği ifade edildi.
Ancak araştırma, hayvanların her depremi önceden tahmin edebildiğini kanıtlamadı. Bu bulguların güvenilir bir erken uyarı sistemine dönüşebilmesi için daha kapsamlı çalışmalar yapılması gerekiyor.
HAYVANLAR DEPREMİ İNSANLARDAN ÖNCE NASIL HİSSEDEBİLİR?
Bilim insanlarının üzerinde durduğu açıklamalardan biri, hayvanların deprem sırasında oluşan ilk ve daha zayıf sismik dalgaları insanlardan önce algılayabilmesi.
Deprem sırasında ortaya çıkan P dalgaları, daha güçlü sarsıntılara neden olabilen diğer dalgalardan önce yeryüzüne ulaşıyor.
Bazı hayvanlar, bu ilk titreşimleri insanların fark etmesinden birkaç saniye önce algılayabiliyor.
Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: Bu durum, hayvanların deprem başlamadan saatler veya günler önce kesin bir tahminde bulunduğu anlamına gelmiyor. Çünkü P dalgalarının algılandığı anda deprem zaten başlamış oluyor.
HAYVANLARIN DAVRANIŞLARINA BAKARAK DEPREM TAHMİN EDİLEBİLİR Mİ?
Bilim dünyasında bu sorunun yanıtı şimdilik hayır.
2018 yılında yayımlanan kapsamlı bir bilimsel incelemede, deprem öncesindeki sıra dışı hayvan davranışlarına ilişkin çok sayıda kayıt değerlendirildi. Araştırmacılar, bu gözlemlerin büyük bölümünün bilimsel olarak yeterince doğrulanamadığını ve güvenilir bir deprem tahmin yöntemi oluşturmadığını ortaya koydu.
Dolayısıyla köpeklerin havlaması, kedilerin saklanması veya kuşların toplu halde uçması gibi davranışlardan yola çıkarak depremin ne zaman ve nerede meydana geleceğini belirlemek mümkün değil.
DEPREME KARŞI HANGİ ÖNLEMLER ALINMALI?
Uzmanlar, deprem riskine karşı hayvanların davranışlarını takip etmek yerine bilimsel verilere ve afet hazırlıklarına odaklanılması gerektiğini vurguluyor.
Vatandaşların yaşadıkları binaların deprem güvenliğini değerlendirmesi, evde devrilebilecek eşyaları sabitlemesi, acil durum çantası hazırlaması ve aile afet planı oluşturması önem taşıyor.
Ayrıca AFAD tarafından paylaşılan resmi bilgilendirmelerin takip edilmesi ve deprem anında çök-kapan-tutun hareketinin uygulanması öneriliyor.
Sonuç olarak hayvanların bazı sismik titreşimlere insanlardan önce tepki verebildiği bilinse de davranış değişiklikleri depremin kesin habercisi değil. Bilim insanları konuyu araştırmaya devam ederken, depreme hazırlıklı olmanın hayat kurtarıcı önemi değişmiyor.
