Türkiye'de meydana gelen depremlerin ardından vatandaşların en çok merak ettiği konulardan biri de sarsıntı sırasında duyulan uğultu sesleri oluyor. Bazı kişiler depremden hemen önce yerin altından gelen bir gürültü duyduklarını belirtirken, bazıları ise sarsıntıyla birlikte patlamaya benzeyen sesler işittiklerini ifade ediyor.
Deprem sırasında ortaya çıkan bu seslerin nedeni bilimsel olarak açıklanabiliyor. Yer kabuğundaki ani hareketler, sismik dalgalar ve çevredeki yapıların titreşimi, farklı şiddetlerde uğultu ve gürültülerin duyulmasına yol açabiliyor.
DEPREM SIRASINDA UĞULTU SESİ NEDEN OLUR?
Depremler, yer kabuğundaki fay hatları boyunca biriken gerilimin ani hareketlerle açığa çıkması sonucunda meydana geliyor. Bu sırada ortaya çıkan enerji, sismik dalgalar halinde çevreye yayılıyor.
Sismik dalgaların yeryüzüne ulaşması, zeminin ve üzerindeki yapıların titreşmesine neden oluyor. Özellikle yüksek frekanslı titreşimler havaya aktarıldığında insan kulağının duyabileceği uğultu, gümbürtü veya patlama benzeri sesler oluşabiliyor.
ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS), özellikle yüzeye yakın ve küçük depremlerde bile insanların gürültü veya uğultu duyabildiğini belirtiyor.
DEPREMDEN ÖNCE DUYULAN SES NE ANLAMA GELİYOR?
Deprem sırasında bazı vatandaşlar, henüz sarsıntıyı hissetmeden önce uğultu duyduklarını ifade ediyor. Bu durumun nedenlerinden biri, deprem sırasında ortaya çıkan farklı sismik dalgaların değişik hızlarda ilerlemesi.
Deprem odağından yayılan P dalgaları, daha yıkıcı olabilen diğer sismik dalgalardan daha hızlı hareket ediyor. Bu nedenle bazı durumlarda ilk gelen titreşimlerin oluşturduğu ses, güçlü sarsıntı hissedilmeden hemen önce duyulabiliyor.
Ancak bu durum, uğultunun depremden dakikalar veya saatler önce güvenilir bir uyarı verdiği anlamına gelmiyor.
HER DEPREMDE UĞULTU SESİ DUYULUR MU?
Deprem sırasında ortaya çıkan seslerin herkes tarafından duyulması mümkün olmayabiliyor.
Sesin duyulmasını etkileyen faktörler arasında depremin derinliği, kişinin deprem merkezine uzaklığı, zeminin özellikleri ve çevredeki gürültü seviyesi bulunuyor.
Özellikle yüzeye yakın depremlerde yüksek frekanslı titreşimlerin yüzeye ulaşma olasılığı daha yüksek olabiliyor. Derin depremlerde ise bu titreşimler yüzeye ulaşmadan zayıflayabiliyor.
Gece saatlerinde çevresel seslerin azalması da deprem kaynaklı uğultuların daha belirgin şekilde duyulmasına neden olabiliyor.
DEPREMDE DUYULAN PATLAMA SESİ NEREDEN GELİYOR?
Deprem sırasında yalnızca uğultu değil, patlama, çatırdama ve gök gürültüsüne benzeyen sesler de duyulabiliyor.
Bu seslerin bir bölümü yer hareketinin oluşturduğu titreşimlerden kaynaklanırken, bazıları binaların ve çevredeki yapıların sarsılması sonucunda oluşuyor.
Özellikle kapı, pencere, duvar, mobilya ve diğer yapı elemanlarının titreşmesi, deprem sırasında duyulan gürültünün artmasına yol açabiliyor.
Bu nedenle deprem sırasında duyulan her sesin doğrudan yer altındaki fay kırılmasından kaynaklandığını söylemek doğru değil.
UĞULTU SESİ BÜYÜK DEPREMİN HABERCİSİ Mİ?
Deprem sırasında duyulan uğultunun büyük bir depremin yaklaştığını gösterdiğine ilişkin bilimsel olarak doğrulanmış, güvenilir bir yöntem bulunmuyor.
Yer hareketlerinin oluşturduğu sesler, çoğunlukla deprem başladıktan sonra ortaya çıkan fiziksel süreçlerle ilişkili.
Dolayısıyla yalnızca uğultu duyulması, daha büyük bir deprem yaşanacağı anlamına gelmiyor. Aynı şekilde uğultu duyulmaması da deprem tehlikesinin bulunmadığını göstermiyor.
Depremlerin önceden kesin olarak tahmin edilmesini sağlayan bilimsel bir yöntem henüz bulunmuyor.
DEPREM SIRASINDA UĞULTU DUYULURSA NE YAPILMALI?
Uzmanlar, deprem sırasında duyulan seslere odaklanmak yerine güvenli davranışlara öncelik verilmesi gerektiğini vurguluyor.
AFAD'ın deprem anına ilişkin önerileri doğrultusunda, sarsıntı sırasında panikle merdivenlere veya çıkış kapılarına yönelmekten kaçınılmalı.
Kapalı alanda bulunan kişilerin camlardan, devrilebilecek dolaplardan ve düşme tehlikesi bulunan eşyalardan uzaklaşarak uygun bir yerde Çök-Kapan-Tutun hareketini uygulaması gerekiyor.
Sarsıntı sona erdikten sonra ise hasarlı yapılardan uzak durulması, resmi kurumların açıklamalarının takip edilmesi ve güvenli tahliye kurallarına uyulması büyük önem taşıyor.
Deprem sırasında duyulan uğultu, tek başına olağan dışı bir olayın veya daha büyük bir depremin işareti olarak değerlendirilmemeli. Asıl önemli olan, sarsıntı sırasında doğru korunma yöntemlerini uygulamak ve deprem öncesinde gerekli hazırlıkları yapmak.
