Deprem, yetişkinlerde olduğu gibi çocuklarda da kaygı ve korkuya neden olabiliyor. Özellikle televizyonlarda ve sosyal medyada görülen yıkım görüntüleri, çocukların kendilerini güvensiz hissetmesine yol açabiliyor.
Bu nedenle çocuklara depremi anlatırken yalnızca tehlikelerden söz etmek yerine, alınabilecek önlemlere ve doğru davranışlara odaklanılması öneriliyor. Çocuğun depremle ilgili sorularının geçiştirilmemesi, anlaşılır ve dürüst cevaplar verilmesi afet bilincinin gelişmesine katkı sağlıyor.
Çocuklara deprem nasıl anlatılmalı?
Çocuklara deprem anlatılırken yaşlarına ve gelişim düzeylerine uygun ifadeler kullanılmalı. Küçük yaştaki çocuklara karmaşık bilimsel açıklamalar yapmak yerine depremin, yer kabuğunda meydana gelen hareketler nedeniyle oluştuğu basit bir dille anlatılabilir.
“Deprem çok korkunç bir felakettir” gibi kaygıyı artıran ifadeler yerine, “Deprem sırasında ne yapacağımızı bilirsek kendimizi daha güvende tutabiliriz” şeklinde güven veren cümleler tercih edilmelidir.
Çocuğa yanlış bilgi verilmemeli ancak gereksiz ayrıntılarla korkusu da büyütülmemelidir.
Çocuğun sorularını dikkatle dinleyin
Çocuklar depremle ilgili farklı sorular sorabilir. “Evimiz yıkılır mı?”, “Bize bir şey olur mu?” veya “Deprem tekrar olacak mı?” gibi sorular karşısında kesin ve gerçekçi olmayan güvenceler verilmemelidir.
Bunun yerine evde alınan önlemler, hazırlanan deprem çantası ve aile afet planı anlatılabilir. Çocuğa kendisini korumak için neler yapabileceği öğretilerek kontrol duygusu güçlendirilebilir.
Çocuğun sözünü kesmeden dinlemek, duygularını küçümsememek ve korkmasının normal olduğunu belirtmek önemlidir.
Deprem anında yapılacakları uygulamalı öğretin
Çocuklara deprem sırasında yapılması gerekenler yalnızca sözlü olarak anlatılmamalı, düzenli tatbikatlarla uygulanmalıdır.
Deprem anında güvenli bir noktada “çök, kapan, tutun” hareketinin yapılması gerektiği öğretilmelidir. Çocuklara pencere, cam, dolap, raf ve devrilebilecek eşyalardan uzak durmaları gerektiği anlatılmalıdır.
Tatbikatlar oyunlaştırılarak yapılabilir. Böylece çocuklar korkmadan öğrenebilir ve acil durumda nasıl hareket edeceklerini daha kolay hatırlayabilir.
Çök, kapan, tutun hareketi gösterilmeli
Deprem sırasında çocukların panikle koşması veya merdivenlere yönelmesi tehlikeli olabilir. Bu nedenle “çök, kapan, tutun” hareketi evde ve okulda sık sık tekrarlanmalıdır.
Çocuk dizlerinin üzerine çökmeli, başını ve boynunu kollarıyla korumalı ve sağlam bir eşyanın yanında ya da altında tutunmalıdır.
Sarsıntı sona ermeden bulunduğu güvenli noktadan ayrılmaması gerektiği açık şekilde anlatılmalıdır.
Evde güvenli alanları birlikte belirleyin
Aileler çocuklarıyla birlikte evin odalarını gezerek güvenli alanları belirleyebilir. Sağlam masa yanları, iç duvarlara yakın noktalar ve devrilebilecek eşyalardan uzak bölgeler çocuğa gösterilmelidir.
Pencerelerin, aynaların, kitaplıkların ve ağır mobilyaların yakınında durmanın riskli olabileceği anlatılmalıdır.
Çocuğun odasında bulunan dolap, kitaplık ve raf gibi eşyaların duvara sabitlenmesi de güvenli bir yaşam alanı oluşturulmasına yardımcı olur.
Deprem çantasını çocuklarla birlikte hazırlayın
Deprem çantası hazırlama sürecine çocukların dahil edilmesi, afet bilincinin güçlenmesini sağlar. Çantada su, dayanıklı gıda, el feneri, yedek pil, düdük, hijyen malzemeleri ve temel ihtiyaçlar bulunabilir.
Çocuk için yedek kıyafet, sevdiği küçük bir oyuncak, kitap veya rahatlatıcı bir eşya da çantaya eklenebilir.
Deprem çantasının nerede bulunduğu ve yalnızca acil durumlarda kullanılacağı çocuğa gösterilmelidir. Çantadaki ürünlerin son kullanma tarihleri belirli aralıklarla kontrol edilmelidir.
Aile afet planı oluşturun
Deprem sonrasında aile bireylerinin birbirine ulaşamaması çocuklarda büyük korkuya neden olabilir. Bu nedenle aile içinde önceden bir afet planı hazırlanmalıdır.
Evde, okulda veya dışarıda deprem olması durumunda nerede buluşulacağı belirlenmeli ve çocuklara öğretilmelidir. Şehir dışında yaşayan bir yakının iletişim kişisi olarak seçilmesi de faydalı olabilir.
Çocuğun anne ve babasının telefon numaralarını bilmesi sağlanmalı, önemli iletişim bilgileri yazılı olarak çantasına konulmalıdır.
Okulda deprem bilinci nasıl kazandırılır?
Okullarda düzenli deprem tatbikatları yapılması, çocukların afet sırasında doğru davranışları öğrenmesine katkı sağlar.
Öğretmenler deprem konusunu yaşa uygun hikâyeler, çizimler, oyunlar ve etkinliklerle anlatabilir. Sınıftaki güvenli alanlar gösterilmeli ve tahliye yolları çocuklarla birlikte incelenmelidir.
Tatbikatların korkutucu değil öğretici ve sakin bir şekilde gerçekleştirilmesi gerekir.
Deprem görüntülerini kontrolsüz izletmeyin
Televizyon ve sosyal medyada yer alan yıkım, yaralanma ve kurtarma görüntüleri çocuklarda yoğun kaygı oluşturabilir. Özellikle küçük çocukların bu görüntülere tekrar tekrar maruz kalması önlenmelidir.
Çocuğun yanında depremle ilgili panik içeren konuşmalar yapılmamalı ve doğrulanmamış bilgiler paylaşılmamalıdır.
Çocuk haberleri görmüşse ne anladığı sorulmalı, yanlış bilgileri düzeltilmeli ve güvende hissetmesini sağlayacak açıklamalar yapılmalıdır.
Oyun ve hikâyelerden yararlanın
Çocuklar oyun yoluyla öğrenmeye daha açıktır. Oyuncaklarla deprem tatbikatı yapmak, güvenli alanları çizmek veya deprem çantası hazırlama oyunu oynamak bilgilerin kalıcı olmasına yardımcı olabilir.
Yaşa uygun hikâye kitapları ve eğitici videolar da deprem bilincinin kazandırılmasında kullanılabilir.
Ancak kullanılan içeriklerin korkutucu görüntüler içermemesine ve çocuğun yaşına uygun olmasına dikkat edilmelidir.
Çocuğun korkusunu küçümsemeyin
Deprem sonrası bazı çocuklarda yalnız uyumak istememe, anne ve babadan ayrılmama, alt ıslatma, öfke, ağlama, uyku sorunları veya sürekli deprem hakkında konuşma gibi davranışlar görülebilir.
“Bunda korkacak ne var?” ya da “Artık büyüdün” gibi ifadeler çocuğun duygularını bastırmasına neden olabilir.
Çocuğa korkusunun anlaşılır olduğu söylenmeli, yanında olunduğu hissettirilmeli ve günlük düzen mümkün olduğunca korunmalıdır.
Yetişkinler sakin davranmalı
Çocuklar kriz anlarında yetişkinlerin davranışlarını örnek alır. Anne, baba ve öğretmenlerin panik içinde hareket etmesi çocuğun kaygısını artırabilir.
Yetişkinlerin sakin bir ses tonuyla yönlendirme yapması, deprem sırasında öğrenilen kuralları uygulaması ve sarsıntı sonrasında doğru bilgi vermesi önemlidir.
Çocuğa güven vermenin en etkili yollarından biri, yetişkinlerin hazırlıklı ve kontrollü davranmasıdır.
Deprem sonrası çocuklarla konuşulmalı
Deprem sonrasında çocukların yaşadıkları olayı anlatmalarına fırsat verilmelidir. Çocuğa ne hissettiği sorulabilir ancak konuşması için baskı yapılmamalıdır.
Resim çizmek, oyun oynamak ve hikâye anlatmak, duygularını ifade etmekte zorlanan çocuklara yardımcı olabilir.
Günlük yaşam düzenine dönmek, uyku ve yemek saatlerini korumak çocuğun kendisini yeniden güvende hissetmesini destekler.
Ne zaman uzman desteği alınmalı?
Deprem sonrası korku ve kaygı belirtileri bir süre devam edebilir. Ancak çocuğun tepkileri uzun süre azalmıyorsa, günlük yaşamını etkiliyorsa veya giderek artıyorsa uzman desteğine başvurulmalıdır.
Şiddetli uyku sorunları, sürekli ağlama, yoğun ayrılık korkusu, içine kapanma, ders başarısında belirgin düşüş ve tekrarlayan fiziksel şikâyetler dikkatle takip edilmelidir.
Bir çocuk psikoloğu veya ruh sağlığı uzmanından destek alınması, çocuğun yaşadığı kaygıyla daha sağlıklı şekilde başa çıkmasına yardımcı olabilir.
Deprem bilinci korkutarak değil, hazırlayarak kazandırılmalı
Çocuklara deprem bilinci kazandırmanın temel amacı korku oluşturmak değil, doğru davranışları öğretmek ve güven duygusunu güçlendirmektir.
Yaşa uygun açıklamalar yapmak, düzenli tatbikat gerçekleştirmek, deprem çantasını birlikte hazırlamak ve aile afet planı oluşturmak çocukların afetlere karşı daha bilinçli olmasını sağlar.
Çocukların sorularına sabırla yanıt vermek ve onları hazırlık sürecine dahil etmek, deprem anında daha sakin ve güvenli hareket etmelerine katkıda bulunabilir.
HABER MERKEZİ