Depremde En Riskli Bina Yaşı Kaç?
Deprem açısından bütün binalar için geçerli kesin bir risk yaşı bulunmuyor. Ancak Türkiye'de özellikle 2000 yılı öncesinde inşa edilen, yani 2026 yılı itibarıyla yaklaşık 26 yaşından büyük binaların öncelikli değerlendirilmesi öneriliyor.
Çevre, Şehir ve İklim Dergisi'nde yayımlanan Ahmet Yakut ve Barış Binici imzalı araştırmada, Türkiye'deki betonarme yapı stokunun yaklaşık yarısının 2000 yılı öncesinde inşa edildiği belirtiliyor. Araştırmada, eski yapıların bir bölümünde malzeme kalitesi, işçilik ve tasarım yetersizliklerinin deprem performansını olumsuz etkilediği vurgulanıyor.
30 Yıllık Bina Depreme Dayanıklı mı?
1996 yılında inşa edilmiş ve 2026 itibarıyla 30 yaşına ulaşmış bir binanın depreme dayanıklı olup olmadığı yalnızca yapım tarihine bakılarak belirlenemiyor.
Binanın güvenliğinde beton kalitesi, demir donatıların durumu, taşıyıcı sistem, zemin özellikleri, projeye uygunluk ve sonradan yapılan değişiklikler belirleyici oluyor.
Dolayısıyla 30 yıllık bir bina gerekli mühendislik koşullarını sağlayabilirken, çok daha yeni bir yapı da hatalı tasarım veya uygulama nedeniyle risk taşıyabiliyor.
2000 Yılından Önce Yapılan Binalar Neden Daha Çok Risk Oluşturuyor?
Türkiye'de yapı güvenliğini artırmaya yönelik önemli düzenlemeler zaman içerisinde hayata geçirildi.
Özellikle 1998 Deprem Yönetmeliği, beton standartlarındaki değişiklikler ve yapı denetim sisteminin yaygınlaşması, daha sonraki yıllarda yapılan binaların güvenliğini artırmayı amaçladı.
Araştırmalara göre 2000 öncesi yapılarda daha sık karşılaşılabilen yetersiz beton dayanımı, uygun olmayan donatı detayları ve kötü işçilik, depremlerde ağır hasar riskini artırabiliyor. Ancak söz konusu sorunların bulunup bulunmadığı her bina için ayrı ayrı incelenmek zorunda.
Hangi Binalar Güvenli?
Türkiye'de bina güvenliğine ilişkin önemli dönüm noktalarından biri, 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği oldu.
AFAD tarafından hazırlanan yönetmelik, binaların deprem etkisi altında tasarlanması, inşa edilmesi ve mevcut yapıların performansının değerlendirilmesine yönelik kuralları içeriyor.
Bu nedenle yeni yönetmeliğe uygun şekilde tasarlanıp inşa edilen binalarda daha güncel deprem güvenliği kriterleri uygulanıyor. Ancak 2019 sonrasında yapılmış olması, bir binanın kesinlikle depreme dayanıklı olduğu anlamına gelmiyor.
Binanın Dayanıklı Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır?
Bir binanın deprem güvenliğini değerlendirmek için yalnızca dış görünüşüne veya yaşına bakılması yeterli değil. Uzman mühendisler tarafından yapılacak teknik incelemelerde şu unsurlar değerlendiriliyor:
- Betonun dayanımı ve malzeme kalitesi
- Kolon, kiriş ve perde duvarların durumu
- Demir donatıların miktarı, yerleşimi ve korozyon durumu
- Binanın bulunduğu zeminin özellikleri
- Yapının mevcut deprem yönetmeliğine göre performansı
- Taşıyıcı sisteme sonradan müdahale edilip edilmediği
- Binanın geçmişte deprem hasarı alıp almadığı
Tek başına karot testi veya gözle yapılan inceleme de binanın deprem güvenliği hakkında kesin sonuç vermiyor. Kapsamlı mühendislik değerlendirmesi gerekiyor.
Eski Binada Oturanlar Ne Yapmalı?
Özellikle 2000 yılı öncesinde inşa edilen yapılarda yaşayan vatandaşların, binalarının mevcut durumunu öğrenmek amacıyla yetkili kuruluşlara başvurarak teknik değerlendirme yaptırması önem taşıyor.
Bina yaşının yüksek olması tek başına yıkım gerekliliği anlamına gelmediği gibi, yeni olması da güvenlik garantisi sunmuyor.
HABER MERKEZİ
