Son dönemde sosyal medya paylaşımlarında sıkça karşılaşılan “Hasidik Yahudi” ifadesi, kelimenin anlamı ve Hasidik toplulukların özellikleriyle ilgili araştırmaları artırdı. Peki, Hasidik ne demek? Hasidik Yahudileri kimdir, neye inanırlar ve hangi ülkelerde yaşarlar?
HASİDİK NE DEMEK?“Hasidik” ifadesi, Yahudilik içerisinde ortaya çıkan Hasidik harekete mensup kişi ve toplulukları tanımlamak için kullanılıyor. Kelimenin kökeni İbranice “hasid” sözcüğüne dayanıyor. Bu ifade genel olarak “dindar”, “inançlı” veya “dini bağlılığı güçlü kişi” anlamlarına geliyor.
Hasidik Yahudilik ise 18. yüzyılda Doğu Avrupa’da gelişmeye başlayan ve dini hayat içerisinde manevi deneyime, Tanrı’ya bağlılığa ve ibadette içtenliğe büyük önem veren bir hareket olarak tanımlanıyor.
Hasidik hareket genel olarak Ortodoks Yahudiliğin Haredi olarak adlandırılan ultra-Ortodoks kesimi içerisinde değerlendiriliyor. Ancak Hasidik Yahudiler tek bir merkezi topluluktan oluşmuyor. Farklı gelenekleri, dini liderleri ve uygulamaları bulunan çok sayıda Hasidik cemaat bulunuyor.
HASİDİK YAHUDİLİK NASIL ORTAYA ÇIKTI?
Modern Hasidik hareketin ortaya çıkışı 18. yüzyıl Doğu Avrupa’sındaki Yahudi toplumlarına kadar uzanıyor.
Hareketin kurucu figürü olarak Israel ben Eliezer kabul ediliyor. Yaklaşık 1700-1760 yılları arasında yaşayan Eliezer, daha çok “Baal Şem Tov” adıyla tanınıyor.
Baal Şem Tov, dini yaşamın yalnızca kutsal metinlerin yoğun şekilde incelenmesinden ibaret olmadığını, insanların gündelik yaşamlarında da Tanrı ile manevi bağ kurabileceğini savundu.
Bu yaklaşım zaman içerisinde geniş kitleler arasında karşılık buldu ve Hasidik hareketin gelişmesinde önemli rol oynadı.
Hasidizm aynı zamanda Yahudi mistisizminin önemli geleneklerinden Kabala'dan da etkilendi. Dua, şarkı, dini ezgiler ve bazı topluluklarda dans, manevi bağlılığın ifade edilmesinde kullanılan yöntemler arasında yer aldı.
Hasidik düşüncede öne çıkan kavramlardan biri ise “devequt” olarak biliniyor. Kavram genel olarak kişinin gündelik yaşamı içerisinde Tanrı ile sürekli bir manevi bağ içerisinde bulunması düşüncesini ifade ediyor.
HASİDİK YAHUDİLERİN ÖZELLİKLERİ NELER?
Hasidik Yahudilik içerisinde çok sayıda farklı topluluk bulunduğu için bütün Hasidik Yahudilerin aynı uygulamalara sahip olduğunu söylemek mümkün değil.
Toplulukların önemli bir bölümünde “rebbe” olarak adlandırılan dini liderler bulunuyor. Rebbe, cemaat içerisinde yalnızca dini konularda görüş bildiren bir kişi değil, aynı zamanda manevi rehber ve toplumsal önder olarak da kabul edilebiliyor.
Bazı Hasidik topluluklarda bu liderlik sistemi tarih boyunca aileler üzerinden devam ederek dini hanedanların ortaya çıkmasına neden oldu.
Hasidik topluluklar geleneksel kıyafetleriyle de dikkat çekebiliyor. Bazı erkeklerin uzun siyah ceket ve siyah şapka giydiği, özel günlerde ise “shtreimel” adı verilen kürklü başlıklar kullandığı görülüyor.
Bazı gruplarda erkeklerin sakal bırakması ve kulakların iki yanındaki saçların uzun bırakılmasıyla oluşan “peyot” da geleneksel görünümün parçaları arasında bulunuyor.
Evli kadınların saçlarını peruk, eşarp veya şapka gibi yöntemlerle örtmesi ise bazı Hasidik cemaatlerde uygulanan dini gelenekler arasında yer alıyor.
Ancak söz konusu kıyafet ve görünüm kurallarının bütün Hasidik gruplarda aynı olmadığı, benzer uygulamaların Hasidik olmayan bazı Ortodoks Yahudi topluluklarında da görülebildiği belirtiliyor.
HASİDİK YAHUDİLER NEREDE YAŞIYOR?
Günümüzde Hasidik Yahudilerin önemli toplulukları İsrail ve ABD başta olmak üzere farklı ülkelerde yaşıyor.
ABD’de New York, Hasidik Yahudi nüfusunun önemli merkezlerinden biri olarak biliniyor. Özellikle Brooklyn'deki Williamsburg ve Crown Heights bölgeleri ile New York eyaletindeki bazı yerleşimlerde büyük Hasidik topluluklar bulunuyor.
İsrail’de ise Kudüs'teki Mea Şearim ile Bney Brak ve diğer bazı Haredi yerleşimleri dikkat çekiyor.
HASİDİK YAHUDİLİKTE HANGİ GRUPLAR VAR?Hasidik Yahudilik tek bir cemaatten oluşmadığı için hareket içerisinde farklı dini gruplar ve hanedanlar bulunuyor.
Satmar, Belz, Bobov, Breslov, Ger/Gur, Vishnitz ve Chabad-Lubavitch bunların en çok bilinenleri arasında yer alıyor.
Bu toplulukların dini yorumları, günlük yaşam kuralları ve seküler toplumla kurdukları ilişkiler birbirinden farklılık gösterebiliyor.
Örneğin Chabad-Lubavitch hareketi, dünyanın farklı ülkelerinde yürüttüğü dini ve toplumsal faaliyetlerle diğer bazı Hasidik topluluklara kıyasla daha görünür bir yapı olarak dikkat çekiyor. Üniversitelerde kurulan merkezler, Hanuka etkinlikleri ve farklı ülkelerde sürdürülen dini çalışmalar hareketin kamusal alandaki faaliyetleri arasında bulunuyor.
“Hasidik” ifadesi, Ortodoks Yahudilik içerisinde 18. yüzyılda ortaya çıkan Hasidik harekete bağlı kişi ve toplulukları tanımlıyor. Ancak Hasidik Yahudilik içerisinde çok sayıda farklı cemaat bulunduğundan dini uygulamalar, kıyafetler ve toplumsal yaşam biçimleri gruptan gruba değişiklik gösterebiliyor.
HABER MERKEZİ
