Türkiye, dünyanın en aktif deprem kuşaklarından biri üzerinde yer almasına rağmen, yaşanan acı tecrübeler hâlâ yeterli derslerin alınmadığını gösteriyor. Uzman raporları, saha gözlemleri ve geçmiş depremlerin ardından ortaya çıkan veriler; toplumdan yönetime, bireysel bilinçten yapı stokuna kadar birçok alanda ciddi eksikler bulunduğunu ortaya koyuyor. İşte “Depreme hazır mıyız?” sorusunun yanıtını gözler önüne seren 8 maddelik acı tablo:
- Yapı Stokunun Büyük Bölümü Riskli
Türkiye genelinde milyonlarca konut, güncel deprem yönetmeliklerine uygun değil. Özellikle 1999 öncesinde inşa edilen binaların önemli bir kısmı mühendislik hizmeti almadan yapıldı. Kentsel dönüşüm projeleri ilerlese de hız ve kapsam, riskin büyüklüğüne kıyasla yetersiz kalıyor.
- Kentsel Dönüşüm Yavaş ve Parçalı İlerliyor
Deprem riski yüksek bölgelerde dönüşüm çoğu zaman bina bazlı yapılıyor. Bu durum altyapı, yol, toplanma alanı ve sosyal donatıların bütüncül şekilde planlanmasını engelliyor. Maddi kaygılar ve mülkiyet anlaşmazlıkları süreci daha da uzatıyor.
- Toplanma Alanları Kağıt Üzerinde Var
Deprem sonrası için belirlenen toplanma alanlarının bir kısmı zamanla otoparka, inşaat sahasına ya da ticari alana dönüştü. Birçok vatandaş yaşadığı bölgede en yakın toplanma alanının nerede olduğunu bilmiyor. Bu da olası bir depremde büyük bir kaos riskini beraberinde getiriyor.
- Bireysel Deprem Bilinci Yeterli Değil
Deprem çantası hazırlayan, ev içinde sabitlenmesi gereken eşyaları sabitleyen ya da deprem anında nasıl davranacağını bilenlerin oranı hâlâ oldukça düşük. Eğitimler genellikle teoride kalıyor; pratik ve sürekli tatbikat kültürü yaygınlaşamıyor.
- Denetim Mekanizmaları Tartışmalı
Yeni yapılan binalarda dahi denetim süreçlerinin ne kadar sağlıklı işlediği sıkça sorgulanıyor. Kağıt üzerinde uygun görünen bazı projelerin sahada aynı titizlikle uygulanmadığı, yaşanan her büyük depremden sonra tekrar gündeme geliyor.
- Altyapı ve Acil Müdahale Planları Sınırlı
Elektrik, su, doğalgaz ve iletişim altyapıları depremlerde en hızlı zarar gören sistemler arasında yer alıyor. Olası bir büyük depremde arama-kurtarma ekiplerinin ulaşımı, haberleşme ve koordinasyon konularında ciddi aksaklıklar yaşanabileceği öngörülüyor.
- Yerel Yönetimler Arası Eşgüdüm Eksik
Bazı belediyeler deprem hazırlık çalışmalarında önemli adımlar atarken, bazı bölgelerde bu çalışmalar oldukça sınırlı kalıyor. İl, ilçe ve mahalle ölçeğinde ortak ve standart bir deprem hazırlık yaklaşımının olmaması, riskleri artırıyor.
- Deprem Gündemi Çabuk Unutuluyor
Depremlerden sonra kısa süreli bir farkındalık oluşsa da zamanla gündem değişiyor, alınması gereken önlemler erteleniyor. Oysa deprem gerçeği süreklilik gerektiriyor; unutulan her risk, yeni bir felaketin zeminini hazırlıyor.
Ortaya çıkan tablo, “Depreme hazır mıyız?” sorusuna net bir “henüz değil” yanıtını veriyor. Bilimsel uyarılar, yaşanan felaketler ve kayıplar ortadayken; hazırlığın sadece kâğıt üzerinde değil, hayatın her alanında hayata geçirilmesi gerektiği bir kez daha görülüyor.
Ömer Faruk KARATOSUN