Depremler sırasında binalarda meydana gelen sarsıntılar yalnızca eşyaların devrilmesine ya da duvarlarda çatlakların oluşmasına neden olmuyor. Bazı durumlarda kapıların açılmaması, kapı kasalarının yerinden oynaması ve kapıların sıkışması gibi sorunlar da ortaya çıkabiliyor.
Özellikle şiddetli depremler sırasında yaşanan bu durum, yapı elemanlarının sarsıntıya verdiği tepkiyle ilişkili olabiliyor.
Kapıların sıkışmasının temel nedenlerinden biri, deprem sırasında binanın yatay yönde hareket etmesi ve kapının bulunduğu açıklığın geometrisinin değişmesi olarak açıklanıyor.
Deprem dalgaları binaya ulaştığında yapı farklı yönlerde hareket edebiliyor. Bu hareketler sırasında duvarlar ve kapı çevresindeki yapı elemanları şekil değiştirebiliyor. Bunun sonucunda kapı kanadı ile kasa arasındaki boşluk daralarak kapının açılmasını zorlaştırabiliyor.
Kapı Kasaları Depremde Neden Değişir?
Bir binada kapılar, çevresindeki duvarlarla ve yapı elemanlarıyla birlikte hareket ediyor. Deprem sırasında oluşan yatay kuvvetler, özellikle duvarlarda ve kapı açıklıklarında geçici veya kalıcı şekil değişikliklerine neden olabiliyor.
Normal koşullarda dikdörtgen biçiminde olan kapı açıklığı, sarsıntının etkisiyle biçim değiştirebiliyor.
Bu durumda kapı kanadı kasaya sürtebiliyor, kilit mekanizması hizasını kaybedebiliyor veya kapı tamamen sıkışabiliyor.
Özellikle duvarlarda çatlakların meydana geldiği ve kapı çevresindeki malzemelerin yer değiştirdiği durumlarda kapıların açılması daha da zorlaşabiliyor.
Ancak her kapı sıkışması mutlaka binanın ağır hasar aldığı anlamına gelmiyor.
Depremde Kapıların Sıkışması Tehlikeli mi?
Deprem sırasında ya da sonrasında kapıların sıkışması, dikkate alınması gereken bir durum olarak değerlendiriliyor.
Kapıların açılmaması bazen kapı kasasındaki küçük bir yer değiştirmeden kaynaklanabilirken bazen de duvarlarda veya taşıyıcı sistemde meydana gelen hasarla ilişkili olabiliyor.
Özellikle kapı sıkışmasına duvarlarda belirgin çatlaklar, kolon ve kirişlerde hasar, beton dökülmesi ya da gözle görülür şekil değişiklikleri eşlik ediyorsa binanın uzmanlar tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.
Bu nedenle yalnızca kapının açılıp açılmadığına bakılarak binanın güvenli olduğu veya olmadığı sonucuna varılması doğru kabul edilmiyor.
Deprem Anında Kapıyı Açmaya Çalışmak Doğru mu?
Deprem başladığında birçok kişi refleks olarak kapıya yönelerek bulunduğu binadan çıkmaya çalışabiliyor.
Ancak sarsıntı devam ederken kapıları açmaya çalışmak, merdivenlere koşmak veya dışarı çıkmaya çalışmak ciddi tehlikeler oluşturabiliyor.
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), deprem sırasında bina içerisinde bulunan vatandaşların merdivenlere ve çıkışlara yönelmemesi gerektiğini belirtiyor.
Bunun yerine güvenli bir noktada Çök-Kapan-Tutun hareketinin uygulanması ve sarsıntı sona erene kadar korunma pozisyonunun sürdürülmesi öneriliyor.
Kapının sıkışması durumunda sarsıntı sırasında kapıyı zorlamak yerine öncelikle baş ve boyun bölgesini korumak önem taşıyor.
Depremde Kapı Eşiğinde Durmak Güvenli mi?
Toplumda uzun yıllardır yaygın olan inanışlardan biri de deprem sırasında kapı eşiklerinin güvenli olduğudur.
Ancak günümüzde bu düşünce genel bir güvenlik kuralı olarak kabul edilmiyor.
Modern binalarda kapı eşikleri, diğer yapı bölümlerinden mutlaka daha sağlam değil. Üstelik sarsıntı sırasında hızla hareket eden kapılar, düşen eşyalar veya kırılan camlar yaralanmalara neden olabiliyor.
Bu nedenle deprem anında kapı eşiğinde beklemek yerine sağlam bir masa altında veya uygun bir korunma noktasında Çök-Kapan-Tutun hareketinin uygulanması tavsiye ediliyor.
Deprem Sonrasında Kapı Açılmıyorsa Ne Yapılmalı?
Deprem sona erdikten sonra kapının açılmadığını fark eden vatandaşların öncelikle çevrelerindeki tehlikeleri değerlendirmeleri gerekiyor.
Kapıyı aşırı güç uygulayarak açmaya çalışmak bazı durumlarda yaralanmalara veya çevredeki hasarlı malzemelerin hareket etmesine neden olabiliyor.
Güvenli bir çıkış yolu bulunuyorsa binanın dikkatli şekilde tahliye edilmesi gerekiyor. Çıkış mümkün değilse ve kişi mahsur kaldıysa yardım istemesi, gerektiğinde 112 Acil Çağrı Merkezi'ne ulaşması önem taşıyor.
AFAD, deprem sonrasında hasarlı binalara girilmemesi gerektiğini de hatırlatıyor. Artçı sarsıntılar, daha önce hasar almış yapılarda yeni tehlikeler oluşturabiliyor.
Kapıların Sıkışması Binanın Dayanıksız Olduğunu Gösterir mi?
Depremden sonra kapıların sıkışması, binada şekil değişikliği veya hasar meydana gelmiş olabileceğini düşündürebilir. Ancak bu durum tek başına yapının depreme dayanıklılığını belirleyen bir ölçüt değildir.
Kapı kasasının montaj biçimi, duvarın malzemesi, yapının hareket özellikleri ve deprem sırasında oluşan hasarın büyüklüğü gibi birçok faktör kapıların sıkışmasında rol oynayabiliyor.
Bu nedenle deprem sonrasında kapıların açılmaması, duvarlarda çatlakların oluşması veya yapı elemanlarının yer değiştirmesi gibi belirtiler görüldüğünde yetkili ekiplerin yapacağı hasar tespiti önem taşıyor.
Deprem sırasında kapıların sıkışması, çoğu zaman kapı çevresindeki yapı elemanlarının şekil değiştirmesiyle ilişkili fiziksel bir durum olarak ortaya çıkıyor. Ancak bu belirtiye başka hasar işaretlerinin eşlik etmesi halinde bina güvenliğinin mutlaka uzmanlar tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.
