Hayat üçgeni, bir yapının çökmesi sırasında dayanıklı bir eşyanın yanında oluşabileceği düşünülen boşlukları ifade ediyor. Enkaz altında bazı kişilerin bu tür boşluklardan sağ çıkarılması nedeniyle bu alanlar “hayat üçgeni” ya da “yaşam üçgeni” olarak adlandırılıyor.
AFAD'ın eğitim materyallerinde de enkazda hayatta kalmaya yetecek büyüklükte oluşan boşlukların hayat üçgeni olarak isimlendirilebildiği belirtiliyor. Ancak önemli bir ayrıntıya dikkat çekiliyor: Bir binanın nasıl çökeceğini ve bu boşlukların nerede oluşacağını deprem öncesinde kesin olarak tahmin etmek mümkün değil.
Hayat üçgeni gerçekten güvenli mi?
Hayat üçgeninin her deprem ve her bina için kesin güvenlik sağlayan bir yöntem olarak değerlendirilmesi doğru değil.
AFAD, bina içerisinde deprem sırasında sabitlenmemiş dolaplardan, raflardan, pencerelerden ve düşebilecek eşyalardan uzak durulmasını öneriyor. Sağlam bir masa bulunuyorsa masa altında veya koruma sağlayabilecek sağlam bir eşyanın yanında baş ve boynun korunması, ardından Çök-Kapan-Tutun hareketinin uygulanması tavsiye ediliyor.
ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS) ise “Triangle of Life” adıyla yaygınlaşan ve büyük eşyaların yanına geçmeyi temel alan yöntemin genel bir deprem güvenliği yöntemi olarak kabul edilmediğini belirtiyor. USGS, deprem sırasında sağlam bir masa veya sıra altında Drop, Cover and Hold On, yani Türkçedeki karşılığıyla Çök-Kapan-Tutun yöntemini öneriyor.
Deprem sırasında ne yapılmalı?
Deprem başladığında paniğe kapılarak merdivenlere veya çıkış kapılarına yönelmek yerine bulunduğunuz yerde korunmanız büyük önem taşıyor.
AFAD'ın önerilerine göre bina içerisindeyseniz öncelikle düşebilecek veya devrilebilecek eşyalardan uzaklaşılmalı. Güvenli bir yerde diz üstü ÇÖK, baş ve enseyi koruyacak şekilde KAPAN, ardından düşmemek için sağlam bir yere TUTUN hareketi uygulanmalı.
Sağlam bir masa bulunuyorsa masa altında korunmak tercih edilebilir. Masa bulunmuyorsa pencerelerden, camlardan ve devrilebilecek mobilyalardan uzak bir noktada baş ve boyun korunmalı.
Depremde masa altına girmek güvenli mi?
Sağlam ve dayanıklı bir masa, deprem sırasında yukarıdan düşebilecek bazı cisimlere karşı koruma sağlayabilir. Uluslararası deprem güvenliği önerilerinde de sağlam masa veya sıra altında Çök-Kapan-Tutun uygulanması temel yöntemlerden biri olarak gösteriliyor.
Ancak burada masanın sağlam olması ve çevresinde devrilebilecek büyük dolap, raf, televizyon veya cam gibi tehlikelerin bulunmaması önemli.
Deprem sırasında kapıya veya merdivene koşmak doğru mu?
Hayır. AFAD, deprem sırasında merdivenlere veya çıkışlara doğru koşulmamasını, balkona çıkılmamasını ve asansör kullanılmamasını öneriyor. Sarsıntı sırasında hareket etmeye çalışmak düşme, devrilen eşyaların altında kalma veya cam kırıkları nedeniyle yaralanma riskini artırabilir.
USGS de kapı eşiklerinin modern yapılarda diğer bölümlerden mutlaka daha sağlam olmadığını ve kapıya koşmanın güvenli kabul edilmediğini belirtiyor.
Çök-Kapan-Tutun nasıl yapılır?
Çök-Kapan-Tutun hareketi üç temel aşamadan oluşuyor:
Çök: Sarsıntının sizi yere düşürmesini önlemek için dizlerinizin üzerine çökün.
Kapan: Başınızı ve ensenizi elleriniz, kollarınız veya mümkünse bir yastık gibi koruyucu bir malzemeyle kapatın.
Tutun: Sağlam bir masa veya benzeri koruyucu eşyanın altındaysanız ona tutunun ve sarsıntı sona erene kadar bulunduğunuz yerde kalın.
Bu yöntem, özellikle düşen veya savrulan cisimlerden kaynaklanabilecek yaralanmaları azaltmayı amaçlıyor.
Hayat üçgeninde en önemli ayrıntı ne?
Hayat üçgeni kavramında en sık yapılan hata, deprem başlamadan önce binanın hangi bölümünde güvenli boşluk oluşacağının bilinebileceğini düşünmek. Oysa bir yapının deprem sırasında hangi yönde, ne ölçüde veya nasıl hasar göreceğini önceden kesin biçimde kestirmek mümkün değil.
Bu nedenle yalnızca “eşyanın yanına yatmak” şeklindeki bir yönteme güvenmek yerine resmi afet kurumlarının önerdiği korunma yöntemlerini uygulamak gerekiyor.
Özetle; deprem sırasında temel amaç, düşmemek, baş ve boynu korumak ve üzerinize düşebilecek eşyalardan uzak durmak. Türkiye'de AFAD'ın güncel önerilerinde de Çök-Kapan-Tutun hareketi temel güvenlik davranışları arasında yer alıyor.
HABER MERKEZİ
