Bununla birlikte her gıdada olduğu gibi domates de bazı sağlık sorunları bulunan kişilerde şikâyetleri artırabilir.
Çiğ domates yemek zararlı mı?Sağlıklı bireyler açısından çiğ domates tüketiminin genel olarak zararlı olduğuna dair bir kanıt bulunmuyor. Domates hem çiğ hem de pişmiş olarak tüketilebiliyor.
Pişirme işlemi bazı besin öğelerinin miktarını değiştirebilse de özellikle likopenin vücut tarafından kullanılabilirliğini artırabiliyor. Bu durum çiğ domatesin tehlikeli olduğu anlamına gelmiyor.
Dolayısıyla kahvaltıda çiğ domates yiyen sağlıklı kişilerin sırf çiğ olduğu için bu besinden kaçınması gerekmiyor.
Domates doğal olarak asidik bir besin. Bu nedenle reflü veya mide yanması yaşayan bazı kişilerde domates ve domates bazlı soslar şikâyetleri artırabiliyor.
Özellikle domates yedikten sonra göğüste yanma, ekşime veya mide rahatsızlığı yaşayan kişilerin porsiyonlarını azaltması ya da kendi tetikleyicilerini gözlemlemesi faydalı olabilir. Mayo Clinic de domatesi reflü belirtilerini artırabilecek asidik besinler arasında gösteriyor.
Domates kan şekerini tehlikeli şekilde yükseltir mi?Domatesin doğal olarak bir miktar karbonhidrat içermesi, tek başına şeker hastalarının domates yememesi gerektiği anlamına gelmiyor.
Diyabet yönetiminde esas önemli olan toplam beslenme düzeni, porsiyon miktarı ve kişinin kan şekeri yanıtı. Domatesin “kan şekerini zehirli seviyelere çıkaran bir besin” şeklinde değerlendirilmesi doğru değil.
Diyabet hastalarının kişisel beslenme programlarını doktor veya diyetisyenleriyle birlikte planlaması daha uygun.
Böbrek hastaları neden dikkat etmeli?Domates potasyum içeren besinlerden biri. Sağlıklı böbrekler kandaki potasyum seviyesini düzenleyebilirken, ileri kronik böbrek hastalığı bulunan bazı kişilerin potasyum tüketimini sınırlaması gerekebiliyor.
NIDDK, ileri böbrek hastalığı bulunan kişilerde domates dahil bazı potasyum içeriği yüksek besinlerin miktarının sağlık profesyoneli önerisiyle sınırlandırılabileceğini belirtiyor. Ancak böbrek hastalığı olmayan kişilerin bu nedenle domatesi beslenmeden çıkarması gerekmiyor.
Domates böbrek taşı yapar mı?Domatesin yüksek miktarda oksalat içerdiği ve doğrudan böbrek taşı yaptığı yönündeki iddialar abartılı olabiliyor.
Böbrek taşı riski çok sayıda faktöre bağlı. Mayo Clinic, yüksek oksalatlı besinler arasında özellikle ıspanak, pancar, kuruyemiş, çikolata ve bazı diğer besinleri sıralarken domatesi bu listenin başlıca örneklerinden biri olarak göstermiyor. Hatta başka bir Mayo Clinic içeriğinde domatesin yüksek su içeriği ve doğal sitrat içeriği nedeniyle taş önleme planlarının bir parçası olabileceği belirtiliyor.
Böbrek taşı geçmişi olan kişilerin hangi besinleri sınırlandırması gerektiği, taşın türüne göre değişebildiğinden kişisel tıbbi değerlendirme gerekiyor.
Domates eklem ağrısı yapar mı?Domatesin içerdiği “solanin” nedeniyle eklemlerde kalsiyum biriktirdiği ve eklem yapısını bozduğu iddiasını destekleyen güçlü bilimsel kanıt bulunmuyor.
Domates patlıcangiller ailesinde yer alsa da sağlıklı bireylerin domates tüketimini artrit veya eklem ağrısı nedeniyle otomatik olarak bırakmasını gerektiren genel bir öneri bulunmuyor.
Belirli bir besini yedikten sonra sürekli aynı şikâyeti yaşayan kişilerin ise bunu doktorlarıyla değerlendirmesi daha doğru.
Fazla likopen cilt rengini değiştirebilir mi? Çok yüksek miktarda likopen tüketimi nadiren likopenodermi adı verilen, ciltte turuncu-kırmızımsı renk değişimine neden olabiliyor.Ancak bu durum günlük normal domates tüketimiyle beklenen yaygın bir problem değil. Daha çok çok yüksek miktarda likopen içeren besin veya takviyelerin uzun süre aşırı tüketimiyle ilişkilendiriliyor. Likopen üzerine yapılan incelemelerde domatesin genel beslenme içindeki faydalarına da dikkat çekiliyor.
Domates alerjisi olabilir mi?Bazı kişilerde domatese karşı alerjik reaksiyon görülebilir. Kaşıntı, ağız çevresinde rahatsızlık, kızarıklık veya daha ciddi belirtiler gelişmesi durumunda tüketim durdurulmalı ve tıbbi değerlendirme yapılmalı.
Ancak domatesin histamin içermesi, herkes için alerjik veya zararlı olduğu anlamına gelmiyor.
İnterstisyel sistit gibi belirli mesane rahatsızlıkları bulunan kişilerde asidik yiyecekler belirtileri tetikleyebiliyor.
NIDDK, domates ve domates bazlı ürünlerin bazı interstisyel sistit hastalarında belirtilerin alevlenmesine yol açabilecek gıdalar arasında olduğunu belirtiyor. Bu öneri tüm sağlıklı bireyler için geçerli değil.
Bebeklere domates verilmez mi?“Ek gıdaya başlayan bebeklere kesinlikle domates verilmemeli” şeklindeki kesin ifade de doğru değil. Bebeklerde ek gıdaya geçiş ve alerjen gıdaların tanıtılması çocuğun yaşına, gelişimine ve sağlık durumuna göre planlanmalı.
Yeni bir besin verilirken olası reaksiyonların takip edilmesi önemli. Özel sağlık sorunu veya alerji riski bulunan bebeklerde çocuk doktorunun önerileri esas alınmalı.
Domates erkek üreme sağlığına zarar verir mi?Domates çekirdeklerindeki likopenin erkek üreme sağlığını bozduğu veya prostat bezine zarar verdiği yönündeki iddiaları destekleyen güvenilir bilimsel kanıt bulunmuyor.
Aksine domates ve likopen üzerine yapılan bilimsel çalışmaların önemli bir kısmı bu bileşenlerin sağlık üzerindeki olası olumlu etkilerini araştırıyor. Bununla birlikte herhangi bir gıdayı tek başına hastalık önleyici veya tedavi edici olarak değerlendirmek de doğru değil.
Domates kimler için sorun olabilir? Sonuç olarak domates sağlıklı insanların çoğu için “zehirli” bir besin değil. Çiğ tüketilmesinin de genel olarak tehlikeli olduğuna dair bilimsel bir dayanak bulunmuyor.Ancak reflü ve mide yanması yaşayanlar, ileri kronik böbrek hastalığı nedeniyle potasyum kısıtlaması uygulayanlar, domates alerjisi bulunanlar veya belirli mesane hastalıkları olan kişiler domates tüketimini kişisel sağlık durumlarına göre düzenlemek zorunda kalabilir.
Sağlıklı bireylerde ise domatesi dengeli ve çeşitli bir beslenmenin parçası olarak tüketmek en uygun yaklaşım. Bir besini “zehirli” ilan etmek yerine kişinin kendi sağlık koşulları, porsiyon miktarı ve genel beslenme düzeni dikkate alınmalı.
HABER MERKEZİ