Tıp dilinde tinea pedis olarak adlandırılan ayak mantarı, oldukça yaygın görülen bir mantar enfeksiyonudur. Enfeksiyon özellikle ayak parmaklarının arasında başlayabilir; zamanla ayağın tabanına veya diğer bölgelerine yayılabilir.
CDC’ye göre ayak mantarında parmak aralarında kızarıklık, şişlik, soyulma ve kaşıntı görülebilir. Daha ileri durumlarda su dolu kabarcıklar da ortaya çıkabilir.
Ayak mantarı neden olur?
Ayak mantarına neden olan mantarlar sıcak ve nemli ortamlarda daha kolay çoğalır. Uzun süre terli ayakkabı içerisinde kalmak, ayakların yeterince kurulanmaması ve ortak kullanım alanlarında çıplak ayakla yürümek enfeksiyon riskini artırabilir.
Özellikle yüzme havuzları, spor salonlarının duşları, soyunma odaları ve ortak duş alanları bulaşma açısından risk oluşturabilir.
Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD), ortak duş ve havuz çevrelerinde terlik kullanılmasını, ayakların kuru tutulmasını ve çorapların düzenli değiştirilmesini öneriyor.
Ayak mantarının belirtileri nelerdir?
Ayak mantarı her kişide aynı şekilde ortaya çıkmayabilir. Ancak en sık karşılaşılan belirtiler arasında şunlar bulunuyor:
- Parmak aralarında yoğun kaşıntı
- Deride soyulma ve pullanma
- Kızarıklık
- Çatlaklar
- Yanma veya batma hissi
- Bazı durumlarda küçük kabarcıklar
- Ayak tabanı ve kenarlarında kuru, pullu görünüm
Enfeksiyon tedavi edilmediğinde tırnaklara da yayılabilir.
Ayak mantarı nasıl geçer?
Ayak mantarında temel tedavi, mantara karşı etkili ilaçların kullanılmasıdır.
NHS’ye göre eczanelerde krem, sprey veya pudra şeklinde reçetesiz satılabilen antifungal ürünler bulunuyor. Tedavinin etkisini göstermesi birkaç hafta sürebiliyor ve kullanılan ürünün talimatlarında belirtilen süre boyunca devam edilmesi önem taşıyor.
Tedavi sırasında ayakların temiz ve kuru tutulması da iyileşme sürecinin önemli parçalarından biri.
Ayaklar mutlaka kuru tutulmalı
Ayak mantarının sevdiği ortamların başında nem geliyor.
Duş veya ayak yıkama sonrasında özellikle parmak aralarının tamamen kurulanması gerekiyor. Ayağı tahriş etmemek için sert şekilde ovalamak yerine temiz bir havluyla nazikçe kurulamak tercih edilebilir.
Terleyen çorapların değiştirilmesi, ayakkabıların havalandırılması ve mümkünse aynı ayakkabının her gün üst üste giyilmemesi de enfeksiyonun tekrarlamasını önlemeye yardımcı olabilir.
Ortak kullanım alanlarında dikkat
Ayak mantarı bulaşıcı olabilir. Bu nedenle mantar enfeksiyonu bulunan kişilerle havlu, çorap veya ayakkabı paylaşılmaması gerekiyor.
Havuz, hamam, spor salonu, soyunma odası ve ortak duş alanlarında çıplak ayakla dolaşmak yerine terlik kullanılması öneriliyor.
Ayrıca ayak için kullanılan havlunun vücudun diğer bölgelerinde kullanılmaması, mantarın başka alanlara yayılmasını önlemek açısından faydalı olabilir.
Evde uygulanan doğal yöntemlere dikkat
Sirke, karbonat, sarımsak, uçucu yağlar ve çeşitli bitkisel karışımlar ayak mantarı için internette sıkça öneriliyor. Ancak bu yöntemlerin ayak mantarını kesin olarak tedavi ettiğini gösteren yeterli güvenilir kanıt bulunmuyor.
Üstelik yoğun sirke, alkol, sarımsak veya uçucu yağların doğrudan cilde uygulanması hassas kişilerde tahriş, yanma veya dermatite yol açabilir.
Bu nedenle belirtiler mantar enfeksiyonunu düşündürüyorsa tedaviyi yalnızca evde hazırlanan karışımlara bırakmak yerine eczacı veya doktora danışmak daha güvenli olacaktır.
Ayak mantarının tekrar etmemesi için ne yapılmalı?
Ayakların her gün temizlenip iyice kurulanması, terleyen çorapların değiştirilmesi ve ayakkabıların havalandırılması enfeksiyon riskini azaltabilir.
Nemi uzaklaştıran çorapların tercih edilmesi, ortak duşlarda terlik giyilmesi ve havlu ile ayakkabı gibi kişisel eşyaların paylaşılmaması da alınabilecek temel önlemler arasında bulunuyor.
Ayak mantarında ne zaman doktora gidilmeli?
Eczaneden alınan uygun mantar tedavisine rağmen şikâyetler düzelmiyorsa veya giderek kötüleşiyorsa doktora başvurulması gerekiyor.
NHS; ayağın veya bacağın sıcak, ağrılı ve belirgin şekilde kızarık hale gelmesi, enfeksiyonun vücudun başka bölgelerine yayılması veya ciddi ağrı oluşması durumunda tıbbi değerlendirme öneriyor. Diyabeti ya da bağışıklık sistemi zayıflığı bulunan kişilerin ayak problemlerinde daha erken sağlık profesyoneline başvurması özellikle önem taşıyor.
Ayak mantarında doğru tedavi kadar ayakları kuru tutmak, hijyene dikkat etmek ve bulaşmayı önleyecek günlük alışkanlıklar geliştirmek de önem taşıyor. Şikâyetlerin uzun sürmesi veya tekrarlaması halinde dermatoloji uzmanının değerlendirmesi gerekebilir.
HABER MERKEZİ