Türkiye, Alp-Himalaya deprem kuşağı üzerinde yer alıyor. Kuzey Anadolu Fayı, Doğu Anadolu Fayı ve Batı Anadolu’daki aktif fay sistemleri, ülke genelinde yüksek sismik hareketliliğe neden oluyor. Bu durum, büyük depremlerin rastlantı olmadığını, jeolojik süreçlerin doğal bir sonucu olduğunu ortaya koyuyor.
Uzmanlara göre deprem riski yalnızca fay hatlarının geçtiği bölgelerle sınırlı değil. Zemin yapısı zayıf olan alanlarda, faylara uzak yerleşimlerde bile ciddi hasarlar yaşanabiliyor. Yeraltı su seviyesi yüksek bölgelerde binaların depremden daha fazla etkilenmesi, bu gerçeği bir kez daha gözler önüne seriyor.
Depremlerde yaşanan can kayıplarının büyük bölümü sarsıntının kendisinden değil, yapıların dayanıksızlığından kaynaklanıyor. Özellikle eski ve mühendislik hizmeti almadan inşa edilen binalar, orta şiddetteki depremlerde bile yıkım riski taşıyor. 1999 sonrası getirilen deprem yönetmelikleri önemli bir adım olsa da, Türkiye genelinde riskli yapı stokunun hâlâ ciddi boyutlarda olduğu belirtiliyor.
Deprem öncesi hazırlıkların hayati önem taşıdığına dikkat çeken uzmanlar, afet bilincinin toplumun her kesiminde artırılması gerektiğini vurguluyor. Deprem çantasının hazır olması, aile bireylerinin toplanma alanlarını bilmesi ve ev içinde sabitlenmemiş eşyaların güvenli hale getirilmesi, olası bir depremde yaşanabilecek kayıpları azaltıyor.
Deprem anında yapılan yanlış davranışlar ise can kayıplarını artıran en önemli faktörler arasında yer alıyor. Panikle asansör kullanmak, balkona çıkmak ya da binayı kontrolsüz şekilde terk etmeye çalışmak, ciddi risk oluşturuyor. Uzmanlar, sarsıntı sırasında güvenli bir noktada “çök–kapan–tutun” yönteminin uygulanmasının hayati önem taşıdığına dikkat çekiyor.
Deprem sonrası süreç de en az sarsıntı anı kadar kritik kabul ediliyor. İlk 72 saatlik zaman dilimi, arama kurtarma çalışmaları açısından hayati önem taşırken, hasarlı binalara girilmemesi ve yetkililerin uyarılarının dikkate alınması gerektiği vurgulanıyor.
Uzmanlar, depremin bir doğa olayı olduğunu ancak felakete dönüşmesinin insan kaynaklı ihmallerle mümkün hale geldiğini belirtiyor. Bilinçli yapılaşma, etkili denetim ve toplumsal farkındalık artırılmadığı sürece Türkiye’nin deprem gerçeğiyle yüzleşmeye devam edeceği ifade ediliyor.
Ömer Faruk KARATOSUN
