TOKİ Balıkesir’de Kiralık Konut Yapsa Ne Değişir?

15 bin sosyal kiralık konut projesi, aslında yalnızca İstanbul’un değil Türkiye’nin birçok kentinin ihtiyacını yeniden tartışmaya açtı. Özellikle son yıllarda kira fiyatlarının hızla yükseldiği şehirlerden biri olan Balıkesir’de de benzer bir uygulama neden hayata geçirilmesin? Balıkesir artık yalnızca emeklilerin sakin bir hayat sürmek için tercih ettiği ya da yaz aylarında nüfusu hareketlenen bir şehir değil. Üniversite öğrencileri, kamu çalışanları, sanayi bölgelerinde çalışan işçiler, genç çiftler ve başka şehirlerden Balıkesir’e yerleşen vatandaşlarla birlikte kentte kiralık konuta olan ihtiyaç giderek artıyor. Üstelik mesele sadece Balıkesir şehir merkezinden ibaret değil. Bandırma, Edremit, Burhaniye, Ayvalık, Gönen ve Susurluk gibi ilçelerde de kiralık konut fiyatları birçok ailenin bütçesini zorlayabiliyor. Özellikle turizm bölgelerinde yaz sezonuyla birlikte kiraların farklı bir noktaya ulaşması, yıl boyunca bölgede yaşayan vatandaşların uygun fiyatlı konut bulmasını daha da güçleştirebiliyor. İşte tam da burada İstanbul için planlanan sosyal kiralık konut modeli Balıkesir açısından önemli bir örnek olabilir. BALIKESİR’DE SOSYAL KİRALIK KONUT OLSA NASIL OLUR? Düşünün... TOKİ tarafından Balıkesir’de belirlenen bölgelerde satılmak üzere değil, kiralanmak üzere sosyal konutlar yapılsa... Bu konutların bir bölümü asgari ücretle çalışan vatandaşlara, bir bölümü emeklilere, bir bölümü gençlere, bir bölümü kamu çalışanlarına, bir bölümü de kentsel dönüşüm nedeniyle geçici olarak evinden ayrılmak zorunda kalan vatandaşlara ayrılsa... Üstelik kira bedelleri piyasanın çok altında ve vatandaşın gelir durumuna göre belirlense... Böyle bir proje yalnızca birkaç bin ailenin barınma sorununu çözmekle kalmaz, Balıkesir'deki kira piyasasında da önemli bir denge unsuru olabilir. Çünkü bugün konut meselesinin en önemli sorunlarından biri yalnızca ev sahibi olamamak değil, kirada oturabilmenin bile giderek zorlaşmasıdır. HERKES TOKİ’DEN EV ALMAK ZORUNDA MI? Yıllardır sosyal konut denildiğinde akla ilk olarak TOKİ'den ev satın almak geliyor. Ancak herkesin konut satın alabilecek ekonomik gücü bulunmuyor. Peşinat ödeyemeyen, uzun yıllar kredi ya da taksit yükünün altına girmek istemeyen veya geçici olarak bir şehirde yaşamak zorunda olan binlerce insan bulunuyor. Dolayısıyla sosyal devlet anlayışı içerisinde yalnızca “ucuz konut satmak” değil, uygun fiyatlı konut kiralamak da önemli bir seçenek haline gelmeli. Balıkesir açısından bakıldığında bunun ciddi bir karşılığı bulunabilir. Örneğin Balıkesir merkezde çalışan ancak kira fiyatları nedeniyle bütçesinin önemli bölümünü barınmaya ayırmak zorunda kalan bir memur... Bandırma'da sanayide çalışan genç bir işçi... Edremit'te kiralık ev bulmakta zorlanan bir emekli... Üniversiteyi yeni kazanmış ve ailesinden ayrı yaşamaya başlayan bir genç... Bunların hepsi sosyal kiralık konut modelinin potansiyel yararlanıcısı olabilir. BALIKESİR’İN HER İLÇESİNE AYNI MODEL OLMAZ Tabii ki Balıkesir için hazırlanacak bir proje İstanbul’daki modelin birebir kopyası olmamalı. Çünkü Balıkesir’in kendi dinamikleri var. Ayvalık ve Edremit'teki konut ihtiyacıyla Karesi veya Altıeylül'deki ihtiyaç aynı değil. Bandırma'daki sanayi hareketliliğiyle kırsal ilçelerdeki nüfus yapısı da birbirinden farklı. Bu nedenle önce kapsamlı bir ihtiyaç haritası hazırlanmalı. Hangi ilçede kaç kiracı var? Ortalama kira ne kadar? Hangi gelir grubunun barınma sorunu daha büyük? Gençlerin, emeklilerin ve çalışanların ihtiyacı hangi bölgelerde yoğunlaşıyor? Bu soruların cevabı ortaya çıkarıldıktan sonra Balıkesir’e özel bir sosyal kiralık konut modeli rahatlıkla geliştirilebilir. 3 YIL SONRA BAŞKA BİR AİLEYE İstanbul için gündeme gelen modelde konutların belirli sürelerle kiralanması fikri ayrıca dikkat çekici. Aynı sistem Balıkesir'de de uygulanabilir. Örneğin vatandaş üç yıl boyunca uygun kira bedeliyle sosyal konutta oturur. Süre sonunda ekonomik durumu yeniden değerlendirilir. Artık desteğe ihtiyacı kalmadıysa konut başka bir ihtiyaç sahibine verilir. Böylece sosyal konutlar ömür boyu birkaç kişinin kullanımında kalmak yerine sürekli olarak farklı ailelere destek sağlayabilir. Elbette burada sıkı bir denetim şart. Konutların başkasına kiralanması, gelir durumunun yanlış beyan edilmesi veya gerçekten ihtiyacı olmayan kişilerin sistemden yararlanmasının önüne geçilmesi gerekir. BALIKESİR İÇİN NEDEN OLMASIN? İstanbul’da başlayan sosyal kiralık konut fikri başarılı olursa bunun yalnızca İstanbul’la sınırlı bırakılmaması gerektiğini düşünüyorum. Çünkü yüksek kira yalnızca İstanbul’un problemi değil. Balıkesir’de de vatandaşın en temel gündemlerinden biri artık barınma maliyeti. Bir zamanlar “Maaşımın ne kadarını biriktirebilirim?” diye hesap yapan insanlar bugün “Maaşım kiraya ve faturalara yeter mi?” hesabı yapıyor. Dolayısıyla sosyal konut politikalarında yeni bir sayfa açılacaksa Balıkesir bu sayfanın dışında kalmamalı. Belki 15 bin konut değil... Belki ilk etapta 2 bin, 3 bin ya da 5 bin konut... Ama bir yerden başlanabilir. Karesi’de, Altıeylül’de, Bandırma’da, Edremit’te, Burhaniye’de ihtiyaç durumuna göre sosyal kiralık konutlar oluşturulabilir. Vatandaş ev sahibi olamasa bile insan onuruna yakışır, güvenli ve bütçesine uygun bir evde yaşayabilmeli. İstanbul’a yapılması planlanan bu modelden sonra şimdi sorulması gereken soru oldukça açık: İstanbul’da oluyorsa, Balıkesir’de neden olmasın?